Langs silkevegen til Kina

I dag lagar Heidi kinamat, den klassiske take-away-retten som du får kjøpt i heile Norge, ifølge Are Kalvø. Eg har prøvd Heidi sin variant, og den smakar nydeleg. Absolutt verd å prøve. Du treng ikkje bruke smult til fritering slik Heidi gjer, du kan bruke rapsolje eller soyaolje.

Alt godt

Eg las om presten på Giske som er så heldig at han skal reise til Kina langs den gamle Silkevegen. Eg har sjølv reist til Kina, men det var med den Transibirske jernbanen på 1980-talet.

Å reise langs den gamle Silkevegen vert nok ei heilt anna reise enn gjennom flate Sibir og Mongolia med tospora jernbanesviller heile vegen. Er presten heldig kan han kanskje finne der Vårherre grunnla Edens hage der fiken, dadlar, fersken og mango voks vilt, eit reint paradis.

Røtene til vår eigen matkultur ligg i her i Den fruktbare Halvmåne austan for Eden, og i nærleiken av elvane Eufrat og Tigris. Her tok vår tids jordbruksrevolusjon til, der ein byrja å kultive ville vekster og temje dyr. Husdyra og plantefaunaen vår kjem frå dette området.

Vi kan og lese i Bibelen om  Dronning Saba som kom til kong Salamon med kamelkaravaner fulle av eksotiske varer og krydder. Kamelane var så nedleste og dautrøytte når dei kom fram at dei segna om like framfor Kongen. Dronninga kom sikkert for å diskutere handelspolitikk med kongen for å oppretthalde eigne privilegier som ho hadde langs Silkevegen.  Ho tente nemleg gode pengar på denne transitthandelen.

Eg har nokre gode oppskrifter på kinesisk mat som eg har fått av venner og kjende. Har du ikkje laga kinamat før kan du gjere det no. Når du les oppskrifta skjønar du at dette ikkje er noko hokus pokus. Du må nok kjøpe inn ein del sausar, men fleire av dei har du sikkert i hus frå før. Du får kjøpt dei i dei fleste daglegvarebutikkane sjølv her på bygdene.

Frityrsteikt svinekjøt i sursøt saus

Kinesisk sursøt saus

4 dl vatn

3 ss tomatpure

2 ts HP saus

2 ss Roses lime

2 ss eddik 7%

1 ts Tabasco

1 ts Worchestershiresaus

5 ss sukker

Lag sausen først. Ha alle ingrediensane i ei gryte og sett plata på svak varme.

Del grønsakene nedanfor i bitar og tilsett dei i sausen.

1 liten boks ananas

1 raud paprika

1 grøn paprika

Til kjøtet som skal frityrsteikast kan du bruke 5 store svinekotelettar eller tilsvarande mengde flatbiff av svin. Strimla svinekjøt som du finn ferdigpakka i kjøtdisken kan og  brukast. Skjer kjøtet i avlange bitar ca 2 x 4 cm. Og legg  dei på eit fat slik at dei er klar til panering.

Til paneringa treng du to skåler. I den eine blandar du 2 egg og 1 ts salt. I den andre har du 1-2 dl potetmjøl.

Vend kjøtbitane først i eggeblandinga for så å rulle dei i potetmjøl til slutt. No er alle kjøtbitane panert og ligg klare på eit stort fat til å bli frityrkokt.

Til frityrsteikinga smeltar du ½ kg smult i ei jarngryte. Du kan og bruke ein nøytral olje, som soyaolje, maisolje eller solsikkeolje.

Frityrfeittet skal vere så varmt at det brusar rundt ein trepinne før du legg kjøtbitane i. Legg ikkje alt kjøtet i med ein gong, og la kvar bit ligge i smultgryta i 5-10 minutt for å bli godt gjennomsteikt. Kjøtet vert sjåande nokså bleikt ut og ikkje direkte brunt fordi ein vende kjøtbitane i potetmjøl.

Legg dei ferdigkokte kjøtbitane over i sausen og la dei varme seg i sausen til ein skal ete. Server ris til.

Alle desse dagane

Mannen min har bursdag i dag, og på veg heim frå eit overnattingsbesøk hos ei kjær venninne stoppa eg og kjøpte roser til han. På veg ut døra frå blomsterbutikken såg eg ei dame som kom gåande og som såg ut til å vere i liknande ærend. Det var ei vakker dame, velstelt og flott, mellom femti og seksti ein stad, tenker eg. Ho gjekk veldig sakte, med to stavar til støtte, og eg såg at kvart steg kosta henne mykje krefter både fysisk og mentalt.

Tankane mine rasar avgarde. Kva har ho opplevd? Kvifor kostar dette henne så mykje når eg berre sprett ned av trappa? Er det kreft? Andletet, som lyste av konsentrasjon og innsats, var ikkje skeivt, så slag slo eg frå meg. Men noko alvorleg må det ha vore. Ho såg ut til normalt å kunne ha jogga til butikken, i staden sto ho der med eit fast grep i gelenderet og planla korleis ho skulle forsere trappetrinna.

Regine Stokke ligg og ventar på å dø. Ho er ei flott, heilt alminneleg jente frå Kristiansund som fekk ein ondarta og aggressiv krefttype. No har ikkje medisinane særleg mykje effekt lenger, og ho er livredd og trist over det som skal kome. Midt oppi dette oppfordrar ho lesarane sine til å bli forskarar, gi støtte til forskning på kreft og andre diagnosar, og ikkje minst å gi blod.

Vi blir tre her i huset i løpet av ein månad eller to, og annakvar veke vert eg heilt åleine. Det ligg mykje tenking bak dette, men eg kom til slutt til at livet, alle desse dagane, er for kort til ikkje å le, til ikkje å danse, til ikkje å vere med folk som får ut det beste i deg, og let deg vere deg sjølv fullt ut. Lenge gjorde vi det, men ikkje no lenger, dessverre.

Dette går føre seg på fredeleg og vennskapeleg vis. Bursdagsgåva er ein kosedag for oss alle fire i eit flott badeanlegg, og vi planlegg jula saman. Så er det ut i livet på eigne bein, utan ein strålande flink og ansvarleg handyman, men med von om noko som eg ikkje veit kva er.

Noko av det raraste

Av og til lagar eg skikkeleg rar mat. Det kan byrje med noko som i utgangspunktet virkar heilt normalt, som ein kålsalat.

Kålsalat er ein billig og fin variant no på tidlegvinteren. Eg dampa kålen og løken lett, slik at salaten får eit meir ”sylta” preg enn vanleg kålsalat. I dag hadde dei ikkje raudkål i butikken, då lagde eg salat med kvitkål og raudløk. Finn du raudkål kan du bytte om, og ha gul løk i salaten. Begge delar er like godt.

Dressingen er noko av det sprøaste eg har lagd, med kvit balsamico, appelsinmarmelade og smør. Her kan du ikkje bruke margarin, det gir ein annan smak og konsistens. Dressingen passar heilt perfekt til dei lettsalta grønsakene, og løftar noko så prosaisk som kål og løk til nye høgder.

Denne salaten er best å servere lun på grunn av smøret i dressingen. Du kan lage den i god tid, og så varme den kjapt rett før servering. Det beste er å halde dressingen i gryta til salaten skal serverast. Lagar du den i god tid bør dressingen varmast litt før du slår den på salaten. Slik gjorde eg det:

Appelsinmarinert kålsalat

250 g kål

1 løk

1,5 dl vatn

2 ts salt

4 ss appelsinmarmelade

3 ss balsamicoeddik, gjerne kvit viss du har

3 ss smelta smør

Bland saman appelsinmarmelade, balsamico og smør i ei gryte på svak varme, og rør til appelsinmarmeladen har smelta heilt. Sett til side.

Skjer kål og løk fint. Bruk raud kål viss du har gul løk, og raudløk viss du har kvit kål. Ha kål og løk i ei låg, vid panne, og slå over vatn og dryss på salt. La dette dampe under lok til kålen er mør men framleis litt sprø, ca. tre-fire minutt. La grønsakene renne av før du legg dei på eit fat. Ringle sausen over rett før servering. Server salaten lun eller varm.

Eg har servert denne salaten til kylling og kalkun, den kan godt vere tilbehør viss du skal ha noko som liknar på thanksgiving, for eksempel. Men eg er sikker på at den er deilig til steikt kvit fisk og. Prøv den også til ein schnitzel.

Gått ut på dato?

Tamiflu-pillane -vaksina har gått ut på dato. Neida, dei har ikkje det. Dei går ut på dato hausten neste år. Vi sit på eit enormt lager, og datogrensa er satt strengt.

Virkestoffa er sjekka, og virkar ifølge berekningar tilnærma like godt etter to år etter utløpsdato. For alle oss som jobbar med mat er det soleklart at mange slike datoar er for strengt fastsett. Dessutan har legemiddelverka i heile Europa, som sit på same legemiddel vaksine, også godkjent at holdbarheitsdatoen vert utvida.

Så vidt eg kan sjå er dette ganske udramatisk. Når skal vi bruke eit slikt stort lager? Er ikkje det i ein akkurat slik situasjon som denne vi no er oppe i? Det må vel vere tilfelle som dette slike kriselager er meint for? Er eg på feil jorde?

På hotellet –

- etter eit vellykka opplegg over fire timar som eg foreslo, eit lite glas jägermeister, ei rose på bordet som eg har fått, og alt er fint. Ha ein fin kveld, alle som er innom!

A room with a view

Eg er ein tur i Tønsberg saman med ein gjeng glade kollegaer. Vi skal planlegge korleis vi skal bli betre til å gjere jobben vår neste år.

Her får eg ikkje lagd mat, så det blir ingen oppskrifter i dag. Men eg kjem plutseleg tilbake!

No kan du stemme på meg!

Rølarbloggen, http://rolerbloggen.blogspot.com/ har kome til andre ekstrarunde i konkurransen Den gyldne Q, og i denne oppsamlingsrunden er eg med! så viss du syns min blogg er verd å stemme på så hiv deg rundt! Begrunna kommentarfeltstemmer tel dobbelt. Stem så det svir!

Den vesle skilnaden…

…mellom å barbere seg og å kutte hovudet av seg er det ikkje alle som mestrar. Denne legen, kommuneoverlege Gunnar Hetland i Granvin, meiner vi bør halde oss borte frå bussar, konsertar og kinoar til svinekrisa er over.

Eg blir litt oppgitt over folk som ikkje tenker over korleis bodskapen deira vert oppfatta hos andre. For dei som lever eit liv prega av angst frå før har denne typen oppslag berre ein effekt, nemleg å skape endå meir stress, redsel og sosial angst. Dei Gunnar Hetland verkeleg når fram til med slike utsegner er dei som treng det minst, som allereie er livredde for å leve livet sitt. Og er det dei han ynskjer å oppnå?

Ein deilig potetgrateng

Eg lagde ein aldeles deilig potetgrateng i helga. I den putta eg masse forskjellige sortar ost. Vi har hatt litt selskapelegheit dei siste vekene, så nokre særs aromatiske ostebitar har blitt liggande att og vansmekte. Dei reiv eg opp, og brukte i gratengen.

Ein vellaga sveitser, eit stykke spansk manchego og litt jarlsberg fekk gå i sausen saman med eit dugeleg stykke brie. Brien gjekk ikkje å rive, sjølvsagt, eg berre smelta ostestykket utan skorpe i sausen til slutt. Resultatet vart den deiligaste og mest aromatiske potetgratengen du kan tenke deg.

Eg krydra gratengen med salvie i tillegg til osten, og på toppen strødde eg nokre valnøtter. Kombinasjonen av valnøtter, salvie og ost er fantastisk. Slik gjorde eg det:

Potetgrateng

6 middels store poteter

1 stor gul løk

2 kløfter kvitløk

3 ss smør

3 ss mjøl

8 dl mjølk

3 ss finhakka fersk salvie, eller 2 ts tørka, knust

300 g blanda, riven ost

1 dl hakka valnøtter

Salt og peppar

Set omnen på 200 grader. Skjer potetene tynt, skyll dei og la dei renne av i eit såld. Rens og finhakk løk og kvitløk. Smelt smøret i ei tjukkbotna gryte, og rør inn mjølet. La det surre litt før du slår på mjølka. Rør godt, og la sausen koke opp. La den småputre i nokre minutt medan du rører med jamne mellomrom.

Rør inn ¾ av den rivne osten og salvien. Spar eitt par salvieblad til pynt viss du brukar frisk salvie. Smak til sausen med salt og peppar.

Smør ei eldfast form med smør, og legg i halvparten av potetene. Slå på halvparten av sausen. Legg på eit nytt lag med poteter, og slå på resten av sausen. Ha på resten av osten og dei hakka valnøttene.

Bak gratengen midt i omnen under folie i 40 minutt. Ta av folien, og bak den i 20 minutt til, til potetene er møre og gratengen har fått ei fin, gylden overflate.

Server gratengen til noko lett mat, for den er svært mektig. Nokre tynne skiver svinefilet, til dømes, eller som vegetarrett til ein god salat. Denne gratengen er like god dagen derpå. Tru meg, eg har prøvd.

Eple-Betty

Eplebetty er ein dessert som ”meine Berliner Mutti” lærte meg å lage.

Eg har søkt litt, og funne ut at den opprinneleg er amerikansk. Kanskje kom den til Tyskland med dei amerikanske styrkane?

Uansett er dette ein enkel, billig og deilig dessert som ein kan lage av brød som har blitt liggande.

Bettyen vert best med brød med litt sødme, det er det einaste svensk limpa kan brukast til, til dømes. Eg brukte eit softkornbrød som låg att her, og det var perfekt.

Eplebetty

6 skiver brød, gjerne mørkt og søtleg

80 g smør

5 ss brunt sukker, muscovado eller liknande

3 eple

1 ts kanel

¼ ts muskat

¼ ts nellik

Skrell epla, fjern kjernehus og stilk, og skjer dei i skiver. Smelt ca. 30 g smør i botnen av ei eldfast form. Strø to spiseskeier brunt sukker i botnen. Legg epleskivene tett i tett i forma.

Skjer brødskivene i små terningar. Ha dei i ein bolle saman med resten av sukkeret og krydder. Vend dette godt rundt, slik at alt er blanda. Ha brødet oppå epleskivene. Dette kan godt leggast lag på lag, med eple, brød, eple og brød. Skjer resten av smøret i tynne skiver, og legg dei utover toppen. Bak forma under folie i 30 minutt, ta av folien dei siste ti minutta.

Server eplebetty med ei kule vaniljeis eller ein kremklatt.

Noko av det vakraste XXII

I kveld, kvelden då vi minnest dei døde, syng kor over heile verda requiemsmessa. Det finst så mange, men eg kjem alltid attende til Mozart. Det var den første klassiske musikken eg song i kor, og har hatt ein spesiell plass i hjarta mitt sidan då.

Lacrimosa-satsen uttrykker ei sønderslitande liding som eg enno ikkje har opplevd nok til å kunne forstå. Men når eg opplever ei slik sorg veit eg at dette musikkstykket vil gje meg styrke og trøst.

Ein fin kveld…

-Også for elleveåringane. Dei fekk suppe av “blod”, altså gresskarsuppe med konditorfarge. Ingenting skal gå til spille, veit dokke. Innmaten i graskara skal også spisast.

Så fekk dei grønne spagettislangar, med meir blod på, denne gongen i form av ketsjup. Grønnfargen vart imponerande, den sit framleis i.

Visste du kor lite ein elleveåring et av slik spagetti når han eller ho først har fått blodsuppe? Svaret er nesten ingenting. Så eg sit att med fire liter kokt, grønn spagetti.

Dei skumle muffinsa fekk bein å gå på, i dag lagde eg også ein variant med gul glasur, med graskarfjes.

Glasuren fekk rett farge av gul konditorfarge med nokre dropar sukkerkulør. Det brune vart brukt med litt kakao og sukkerkulør der og.

Ulempa var at ellevisane fann ut at dei skulle ta dei med på loftet. Ein del av kvelden har dermed gått med til å skrape størkna gul glasur av parketten.

Men bortsett frå det hadde mammaen det heilt fint. Eg sat med lange øyre og høyrde på når dei leika kyss, klapp og klem på loftet, og måtte til slutt skysse dei ut med trussel om at alt godteriet i nabolaget ville vere innsamla viss dei skulle fortsette å sitte inne og kysse og klappe og alt det der. Og alle var einige om at det hadde vore ein fin fest.

I’m a sucker for romance…

Som du ser nede til høgre her lenkar eg til ei morsom amerikansk bakeside, Bakerella. Ho hjalp ein mann som skulle fri til kjærasten sin, og det er ei søt historie. Eg måtte berre fortelje om det. Du finn sjølve frieriet her, http://www.bakerella.com/wedding-cake-pops/ og historie om “the making of it” her: http://www.bakerella.com/she-said%e2%80%a6/ Nusseleg!

Min favorittkokk

-Eg har vore hos min favorittkokk igjen, Jarle Baer på Oslo Spiseforretning.

Han har ein fantastisk fin restaurant i gamlebyen, og i tredje etasje har han ei finstove med plass til 12-16, ein liten privat salong og nydeleg, norsk mat.  Om sommaren serverer han byens beste burgerar med utsikt til middelalderparken.

Under Øya-festivalen er det stuvande fullt, men resten av sommaren er dette ein av dei plassane der du kan slappe av, drikke frisk eplemost og ha byen nær og likevel ikkje oppå deg.

Her er det ikkje mykje prat og kokebøker, berre god, god mat og deilig vin. Kjem du til byen og skal spise berre eitt måltid, så ta det her. 18-trikken går dit.

Tunfiskgreier

Eg har fortalt før om mitt lidenskapelege forhold til tunfisk på boks. Denne oppskrifta har også tunfisk som hovudingrediens. Kvar eg har den frå veit eg ikkje, eg har brukt å lage den til meg sjølv når eg skal kose meg. Men eigentleg er smaken god nok til at dette skal bli noko meir enn berre kosemat for ein.

Problemet er at denne røra ikkje er vakker å sjå til. Eg skal ikkje seie kva den liknar på, men brunfargen seier sitt. Det er mange døme på mat som ikkje er vakker, men som smakar fantastisk. Baba ganoush er ein slik rett, den grå, triste gugga som sonen min meiner liknar på hjernemasse. Men den smakar så godt at eg alltid angrar på at eg ikkje spiste litt til.

Dagens tunfiskrøre er rar på fleire måtar, også ved at det skal smør i den. Smøret gjev ein rund, fyldig smak, så ikkje dropp det. Du kan blande inn hakka urter, det vert sikkert kjempegodt. På nyrista, tynne baguettskiver er dette eit deilig lite tiltygg, så du får heller pynte den med litt salat, ei skive cherrytomat eller eit persilleblad for å skjule den lite tiltalande fargen. Eg hadde ingenting å pynte med når eg lagde den i dag, så difor får du ikkje bilde av den. Eg legg ut eit viss eg klarer å ta eit lekkert bilde av den.

Tunfiskrøre

2 ts soyasaus

2 ts balsamico

2 ts sitronsaft

1 boks naturell tunfisk

Ei klype chilipulver

3 ss mjukt smør

1 ss rømme

La tunfisken renne av viss den er i vatn eller olje, fjern mesteparten av geléen viss den er i gelé. Kna den mjuk med smøret i ei skål. Tunfisken skal vere ganske mosa. Ha i soyasaus, eddik og sitronsaft, og smak til med chilipulver. Ver forsiktig, så du ikkje overdoserer chilien. Bland inn ei skei rømme til slutt.

Server røra på rista brød, kjeks eller baguettar. Skal du ha fest, så kan du lage denne røra eitt par dagar i førvegen. Den kan fint stå i kjøleskapet to-tre dagar med plast over.