Spør, så skal du få svar II

I serien meir eller mindre spennande søk har vi kome til søka som fekk treff i min blogg 27. og 28. februar. Eg syns dette er morsomt, og det er tydeleg at det ligg ganske konkrete spørsmål bak søka. Sjansane for at alle desse skal kome attende hit er kanskje ikkje så store, men det er kanskje nyttig for dokke som stikk innom her meir regelmessig. Her er svara mine: 

oppskrifter billig mat – ja, det finn du nokre av her. Eg har ei kokebok i magen, trur eg.

lasagne pose – Berre tøys. Kva treng du posen til? Å krydre sausen? timian, salt, peppar og ei klype sukker gjer susen. Kvit saus? Det må du berre lære deg. Det er like lett som å røre ut ein sausepose.

pizza med artisjokkhjerte – Deilig. Skjer dei i tynne skiver, og kombiner med spekeskinke, tomatsaus og basilikum.

gresk slat – Sjekk rettskrivinga di. Det er berre velvilje frå Google si side at du kom hit og fann oppskrift på gresk salat. Men det var vel det du ville?

kakepynt blanke bær – Dypp bæra i flytande, avkjølt gelé før du legg dei på kaka, eller rør ut aprikossyltetøy i litt varmt vatn og sil det før du penslar bæra med det. Lekkert!

Alt godt blogg – Takk for at du stakk innom!

oppskrifter for barn – Ja, det har eg også nokre av.

kyllingkjøtdeig – kan brukast på same måte som vanleg kjøttdeig. Egnar seg endå betre til suppebollar enn vanleg kjøtdeig. Den luktar ofte litt rart, men så lenge datoen er på rett side går det stort sett bra. Eg kasta nokre pakkar før eg forsto at den luktar berre slik.

oppskrift semla – Bak vanlege bollar, grav ut litt av krummen i botnen og fyll dei med riven marsipan som er rørt jamn med ei skei eller to med mjølk eller fløte. Ha piska krem oppå mandelmassen og legg loket på att. Ei skikkeleg bombe, altså.

søtt oppskrift – Sjekk til høgre, masse godt.

ny adelgade, København – Der ligg butikken til Tage Andersen. Har du ein time i København, så bruk den der.

biff bourguignon – Oppskrift her. Kåkk og bøff

pannekaker sitron og sukker – Deilig, fransk måte å spise pannekaker på.

note-duft – Spennande, mange, ei heil verd å utforske.

oppskrifter barn – Sjekk til høgre, og prøv gjerne andre oppskrifter og. Stort sett er mine oppskrifter så enkle at heile familien kan lage dei.

baking av laks – Lett som på ein plett, men ikkje bak den for lenge. Bruk gjerne steiketermometer, kjernetemperaturen skal (etter min smak) vere ca. 60 grader.

kveitemjøl – Fine greier. Ikkje så mykje å lure på, eigentleg.

gjær utgått på dato – Framleis ikkje noko problem. Sjekk denne. Utgått på dato?

steik farse – På høg varme, i små porsjonar gir det beste resultatet. Brukar du låg varme og for mykje i panna vert den kokt og ikkje steikt. 

Eg tek i mot spørsmål på vanleg måte, så berre fyr laus, om det er noko du trur eg kan svare på.

Hot

Det er mange måtar å handtere vinteren på, og i matvegen likar eg det hotte når det er kaldt ute.

Sjølv om Nord-Afrika og Noreg ikkje har så mykje til felles, har eg stor glede av dei nord-afrikanske mattradisjonane. I tider då fasilitetane for å lagre mat var annleis enn no, var sterke krydder med på å skjule usmak og påbyrja rotning. Med kjøl, frys og hermetisering tilgjengeleg treng ein ikkje skjule dårleg smak lenger. Likevel har matkulturane med sterk mat breidd om seg. Latin-amerikansk, asiatisk og afrikansk mat blir meir og meir populært over heile verda. Chili er å få tak i same kvar ein er, ingefær og kvitløk er i butikkane som ferske varer, og ikkje tørka pulver. 

I Libanon ligg ein liten by som heiter Harissa. Den er eit katolsk pilgrimsmål, men er mest kjend for å ha gjeve namn til krydderblandinga harissa. Denne krydderblandinga er det nord-afrikanske svaret på den indiske garam masala, og den indonesiske sambal oelek. Og som garam masala har kvar husmor med respekt for seg sjølv si eiga oppskrift på harissa. I motsetning til garam masala er harissa og sambal oelek krydderpastaer, og begge får du kjøpt i innvandrarbutikkar og andre butikkar med godt utval.

Desse bilda er ikkje frå Libanon, men frå Kathmandu og Bhaktapur i Nepal. 

Eg likar å lage min eigen harissa. Eg har masse krydder ståande i hylla, og får aldri brukt det opp likevel. Det finst variantar med sitronskal og med tørka aprikosar, men min harissa er fruktfri. Tomatpuré gjev ein god smak, samstundes som den gjev ein fin konsistens på denne vakre krydderkremen.

Så kva brukar ein harissa til? I dag har eg laga bakte auberginar med harissa-tomatrøre. Lagar du linsesuppe, er den kjempegod med ein liten klatt harissa i. Salatdressingane dine blir heller aldri kjedelege dersom du krydrar dei med harissa. To teskeier harissa rørt ut i ein desiliter blir ein deilig, passe sterk kald saus til fondy, til grillmat eller i ein bakt potet. Mange likar chiliolje på pizza, og ein halv liter olje som har fått godgjort seg med eitt par skeier harissa gjev pizzaen ein heilt ny smak. Eg har til og med fått servert blautkokte egg med rista brødpinnar som eg først dyppa i harissa, og så i egget.

Det fine er at den sterke chilipastaen passar så godt til milde råvarer. Linser, egg og aubergine får nye dimensjonar når dei møter ei slik krydderblanding. Slik gjer du det:

Harissa

1 ss chilipulver

2 ss paprikapulver

1 ss malt koriander

1 ss malt spisskummen

1 ss chiliflak eller 2 ferske, raude chiliar utan frø

½ ss malt, svart peppar

1 ss salt

1 ss brunt sukker

5 pressa kvitløksfedd

½ dl olivenolje

2 ss tomatpuré

Inntil ½ dl kokande vatn

Bland alt i ei matmølle, og spe med det kokande vatnet til pastaen får ein passe konsistens. Oppbevar harissaen i kjøpeskap i eit tett glas. Der kan den halde seg lenge, slå eit tynt lag olje over som forsegling.

Bakte auberginar med hot tomatrøre

To auberginar

Olivenolje

Fem store tomatar

Ein stor løk

To fedd kvitløk

Ein neve korintar

Ei teskei harissa

1 ts brunt sukker

Salt og peppar

Hakka fersk persille, viss du har

Del auberginane i to, og skjer skrå kutt ned i auberginen utan å skjere igjennom skalet. Strø salt på snittflata, og sett auberginane på skrå oppi ein bolle slik at væta som kjem ut renn av. La dei stå ein halvtime.

Finhakk tomatane, løken og kvitløken. Varm opp olivenoljen, og fres løk og kvitløk blankt. Ha i tomatane, harissapastaen og korintane. La dette koke i ein halvtimes tid. Pass på at det ikkje kokar tørt, svidd tomat er ikkje noko særleg. Spe på med væte frå auberginane, eller litt vatn. Smak til med salt, peppar og sukker, og vend inn hakka persille om du har det.

Steik auberginane i olivenolje i tre minutt på kvar side. Legg dei i ei eldfast form med bakepapir, og la dei bake i ein halvtime til dei er mjuke tvers igjennom. Ta dei ut, og press kjøtet ned litt med baksida av ei skei. Fyll tomatmassen i auberginane, og la det heile bake i omnen i eit kvarter til. Server som tilbehør til grillmat, til heilsteikte filetar eller med linser til som ein vegetarrett. Dei kan serverast som dei er, eller med ein klatt kesam eller matyoghurt.

Kokken, bordet og utsikta frå doen

Luksus i gamlebyen

I kveld går vegen til Oslo Spiseforretning i gamlebyen, ein deilig restaurant som satsar på norske råvarer tillagd på mesterleg vis. Vi er ein gjeng på 14, som har fått finstova i tredje etasje, eit koseleg rom med eit stort bord, ein liten salong til konjakken og eige do med byens beste utsikt. Eg gler meg! Viss eg huskar på å lure med meg eit kamera så kanskje eg kan by på bilde og. I mellomtida byr eg på den vakre utsikta frå arbeidsbordet mitt, over mac-en. God helg til alle som stikk innom!

Skikk og bruk

Eg vaks opp med ”Skikk og bruk” i bokhylla. Dette klassiske danningsverket som viste tv-stjerna Øivind Johnsen som modell der han viste korleis ein skulle gå opp i overkøya i ei sovevogn. Boka gjorde eit enormt inntrykk på meg, eg lærte korleis ein fiskekniv såg ut, eg såg glastypar som ikke fanst i vår fråhaldsheim og eg lærte at ein skikkeleg middag skal ha tre rettar.

Dette vart sjeldan praktisert hos oss. Fekk vi gjestar kom all maten på bordet samstundes, kaker og karbonadar om einannan og ein drakk kaffi til alt. Ungane fekk eit eige bord der det vart servert brus, og drakk du ikkje kaffi fekk du sitte ved det bordet til du byrja å drikke kaffi. Så hadde eg ikkje flytta heimafrå hadde eg vel sete ved barnebordet framleis. No har eg lært, og har med meg mine eigne teposar i kaffislabberas med slekta på Sunnmøre.

Tre rettar er ikkje så dumt som ein skulle tru. Har du tre rettar treng du ikkje så mykje kjøt eller fisk til hovudretten, og måltidet vert også meir variert i smak, farge og presentasjon. Du får tre rettar av meg i dag, italiensk bruschetta til forrett, møretorsk med pestotopping og ei deilig lys browniekake til dessert. Kaka er med mjølkesjokolade. Vanlegvis er brownieaktige kaker laga med mørk sjokolade, men denne får lysare farge og ein mildare smak. Eg har også lagd den med firkløver i røra, då skiftar den namn, og smakar himmelsk!

Då gjestane våre kom inn døra, og eg stolt proklamerte at vi skulle ha møretorsk såg den eine gjesten i golvet. Han klarer ikkje lukta av torsk, og blir kvalm berre ved tanken. Løysinga vart å legge ein pakke vakuumpakka fileterte laksebitar i kaldt vatn, og dei mjukna medan vi lagde forretten. Når eg sette fisken i omnen delte eg den eldfaste forma mi med bakepapir, og steikte ein porsjon torsk og ein porsjon laks slik at alle vart glade. Brukar du laks blir faktisk dette ganske billig mat.

Eg serverer fisken med omnsbakte potetbåtar og grønsaker som er dampa i syrleg buljongvatn. Eg brukte sukkererter, paprika og squash, men du kan bruke det du har i di grønsaksskuffe. Skjer grønsakene i passelege bitar. Kok opp eit sterkt buljongvatn, ein halv liter vatn med ein buljongterning pluss litt ekstra salt blir bra. Press i safta av ein halv sitron, eller ha i to spiseskeier eplesidereddik. Legg grønsakene i etter koketida, paprika i 3-4 minutt, sukkererter og squash i ca. 1,5 minutt. Dei skal ikkje vere heilt mjuke, men framleis litt sprø.

Potetbåtane ristar eg i ein stor bolle med salt, peppar, provencekrydder, paprika og litt olje. Beregn meir poteter enn vanleg, for desse potetene er så gode at alle et meir enn vanleg. Dessutan er dei gode dagen etter og, skulle du få restar tilovers. Legg bakepapir i botnen på forma, så går oppvasken raskare. Steik potetene i 45 minutt på 200 grader.

Bruschetta blir best med surdeigsbrød, har du ein god bakar i nærleiken som bakar det så kjøper du, og slepp strevet. Finn du ikkje kan du bruke andre brødtyper og, det treng ikkje vere heilt ferskt. Slik lagar du bruschetta  til fire personar:

Bruschetta

Fire gode skiver surdeigsbrød

Mild olivenolje

Eit kvitløksfedd

Fire godt modne tomatar

Hakka fersk basilikum

Salt og peppar

Del tomatane, og ta ut kjernane og safta inni. Skjer dei i små terningar, og bland med krydder og basilikum. Vurder om det trengst ei klype sukker, er tomatane for sure kan det vere godt. Dette kan du gjere i god tid før gjestane kjem. Rett før de skal gå til bordet varmar du opp oljen i ei steikepanne, og steiker brødskivene i godt med olje. Det skal ikkje tørrsteike. Ta skivene opp, og legg dei på ei rist. Når dei har svalna slik at du kan ta i dei, deler du eit kvitløksfedd, og gnir det inn i skivene.

Legg tomatrøra på skivene, kvern litt peppar over og server med ein gong. Du kan også ha røra for seg, og la gjestane legge røre på sine skiver. Ha litt godt flaksalt ved sidan av, har tomatrøra stått litt renn det ofte litt væske av, og dermed blir også litt av saltsmaken borte.

Pestofisk

Berekn ca. 200 g fiskefilet per person. Legg filetane i ei eldfast form, gjerne i bakepapir. Det sparer oppvask. Legg pesto frå glas på fiskefiletane, og steik det i omn på 200 grader i 15 minutt. Ha forma med fisken i på ei rist, og så kan potetforma stå nedst i omnen.

Lys brownie/firkløverbrownie

200 g mjølkesjokolade

100 g smør

2 egg

1,5 dl sukker

2 dl kveitemjøl

1 ts bakepulver

Ei klype salt

Sett omnen på 175 grader. Smør ei 20 cm rund form godt, og legg bakepapir i botnen på forma. Hakk 100 g sjokolade, og smelt den i smøret på svak varme. Pisk egg og sukker til eggedosis. Bland bakepulver og salt i mjølet, og vend det inn i eggedosisen vekselvis med sjokoladeblandinga. Hell røra i forma, hakk resten av sjokoladen og dryss den over røra.

Du kan godt bruke firkløver eller Walthers mandler i staden for mjølkesjokolade, viss du ikkje får besøk av nøtteallergikarar. Steik kaka i 15 minutt, og sett den kaldt i minst to timar. Den er eigentleg best dagen etter. Pynt gjerne med sjokoladefigurar, med mørk sjokoladesaus frå flaske eller med smelta mørk sjokolade. Server med ein kremklatt eller med ei kule is.

Kva gjer ein i kva rekkefølge for at maten skal vere klar når ein går til bords utan at vertinna og/eller verten ser ut som ei oppvridd tvoge? Det er viktig å ha ein plan når ein skal servere ein god middag til fleire. Brukar du desse oppskriftene er planen ikkje så komplisert. Lag kaka dagen før, og sørg for at du har krem eller is i huset. Skal du garnere med sjokoladesaus gjer du det rett før servering, figurar eller smelta mørk sjokolade toler å ligge på kaka ei stund.

Lag fisken klar i god tid, men ikkje legg på pestoen før rett før steiking. Lag tomatrøra i god tid, og sett den til side, gjerne i romtemperatur. Potetene kan også vaskast, delast i båtar og krydrast i god tid. Legg dei klar på bakepapir i ei langpanne.

Når du går i gang med dei siste førebuingane er det viktig å rydde fortløpande, slik at det fint ser ut der du held på. Ha tom oppvaskmaskin, og rydd unna jamt og trutt, slik at det ikkje ser ut som eit humlebol.

Ein time før gjestane kjem, dekker du bordet, og finn fram alt du treng av serveringsbestikk, bollar og likande. Sett potetene i omnen ein halvtime før gjestane skal kome. Lag klart buljongvatnet til grønsakene, og skjer opp grønsakene. Grønsakene kan godt serverast lunka, så du treng ikkje tenke på å halde dei varme. Steik brødskivene ei lita stund før gjestane kjem, slik at du rekk å lufte ut steikeosen. Kok opp grønsakene, og la dei renne av. Legg dei i den skåla dei skal serverast i, og finn fram serveringsbestikk. Når gjestane kjem, pratar du hyggeleg med dei, medan du skjenkar drikke, gnir kvitløk på bruschettaskivene og smakar til tomatrøra. Idet de set dykk til bordet set du fisken inn, slik at den er klar når forretten er eten.

Når du serverer hovudretten, tek du samstundes ut isen, og set den i kjøleskapet. Då er den passe mjuk til desserten. Vil du servere kaka med krem, kan du piske kremen medan nokon annan ryddar bort etter hovudretten. Kremen treng ikkje vere stivpiska, mjuke toppar er meir delikat enn gamaldags stivpiska krem.

Følgjer du denne planen kan du invitere gjestar utan å stresse, og kanskje du til og med klarer å nyte maten utan å bekymre deg for ”neste trekk”. Lykke til!

I serien gamle heltar…

Eg har gjenoppdaga ein barytonhelt frå den tida eg sjølv song i eit godt kor, Peter Mattei. Vi sang Griegs fire salmar med han som solist i Gamle Logen ein gong tidleg på nittitalet. Han har ei fantastisk røyst, og virkar som ein fullstendig ujålete, engasjert og sjarmerande songar.

I dei siste åra har han gjort det stort på operascenen, og forestillinga dette klippet kjem frå er Barberaren i Sevilla som var sett opp på The Met i New York i 2007. Klippet er frå ei tidleg scene, der Grev Almaviva (sunge av Juan Diego Florez) prøver å overtale barberaren Figaro til å lure vaktene slik at Almaviva kan få møte si høgt elska Rosina. Figaro er eigentleg meir oppteken av å reklamere for den fine salongen på hjul. Legg merke til dei lesbiske parykkassistentane. 

Apropos arkitektur

Dette er det kulaste huset eg veit om. For oss som praktiserer compact living innanfor ring 2 er dette berre ein spennande draum, men har du ei tomt i eit område utanfor allfarveg med lite nedbør så er definitivt dette eit alternativ å undersøke. Iallfall veit du at nokon har gjort det før deg. 

Vaksenmat

Må vi spise det der?

Det er spørsmålet eg får frå datra mi når vi skal ha gjestar. Eg må som regel roe henne med at det kjem til å vere ”barnevennleg” mat på bordet og. Men i dag vil eg fokusere på vaksenmaten, skarp, sterk og velsmakande mat som barn går omvegar om, men som vi vaksne kosar oss med.

Både alderen og tilvenjing er viktig når ein skal utvide registeret av mat som ein gler seg over. Ei venninne av meg reiste til Mexico utan å like noko sterkare enn paprika. Dei første månadane levde ho på speilegg og mandariner. Då ho kom attende imponerte ho oss med å knaske jalapenopeppar som vi andre åt godteri. Eg, til dømes, har aldri klart å lære meg å like kaffi, sild og makrell. Det plasserer meg visstnok i kategorien matpingler.

Maten eg lagar i dag er ikkje for matpingler, den passar til å bli servert når vaksne møtest og kosar seg med god mat og godt drikke.

Tapenade er ei fransk olivenrøre som vert brukt naturell på brød, eller som tilbehør til fisk, egg, pasta eller grønsaker. Du vil som oftast få den laga av svarte oliven, men eg er veldig glad i varianten med grøne oliven, gjerne dei ”gamaldagse” som er fylte med paprika.

Lagar du den, så prøv å bake torsk eller annan kvit fisk i omnen med eit lok av tapenade på toppen. Det er kjempegodt! Nokre puttar kapers og i tapenaden, det går fint dersom du brukar svarte oliven, men med dei grøne kan det bli i saltaste laget. Slik lagar du

Grøn tapenade

ca. 600 g avrente grøne oliven med paprikafyll (Eit stort glas)

2 fedd kvitløk (fire fedd viss du har bakte kvitløk)

8 ansjosfiletar

1 ss provence-krydder

1 dl mild olivenolje

Ha alt i ei matmølle, og køyr det til det er ein glatt puré. Fyll på glas. Tapenade held seg i eitt par veker i tett glas i kjøleskap. Server på toast eller ferskt landbrød.

Jalapenopeppar er ein chilivariant som ikkje er av dei verste styrkemessig. Den kan bakast, eller fyllast med ferskost eller anna godt. Vil du ha denne retten litt mildare, kan du godt bruke dei lange, spanske paprikaene som har byrja kome i butikkane. Dei er smale og lette å fylle. Slik gjer du det:

Fylt raud peppar

Åtte jalapenoar eller små paprika

200 g kremost, gjerne krydderost eller tilsvarande

3 ss fløte

Finhakka krydderurter viss du vil

Rens paprikaen eller jalapenoen ved å skjere stilken av på tvers, og dra ut frø og hinner. Ikkje del paprikaen på langs. Kok opp vatn i ei gryte, og salt det godt. La paprikaen ligge i vatnet i 10 sekund. Ta dei opp, og la dei renne av. Pisk osten glatt og luftig med fløte, og ha i urter. Du kan også ha i paprikapulver for å få ein fin farge.

Fyll forsiktig ostemassen i paprikaen, og la dei ligge kjøleg til dei skal serverast. Fylte paprika kan oppbevarast dekte av olje på glas i kjøleskapet. Dei held seg ei vekes tid, men det er sjeldan dei får ligge så lenge, gode som dei er.

Kvitløk er ein gamal kjenning som vekkjer både glede og avsky alt etter kven du snakkar med. Bakar du kvitløken vert den mild og mjuk, med ein søtleg smak. Alle dei skarpe svovelstoffa vert borte, og ikkje luktar du så ille dagen etter heller. Bakte kvitløk kan også brukast i andre rettar, til dømes i tapenade. Du kan bake kvitløk i omnen, og eg likar å bake dei i olje. Rens kvitløkane, gjerne mange, for desse held seg i kjøleskapet ei vekes tid. Legg dei i ei trang, eldfast form, og slå olje over slik at dei er nesten dekte. Legg aluminiumsfolie over. Bak løken på 200 grader i 20 minutt til den er mjuk, omtrent som ein kokt potet. La fedda kolne i oljen.

Viss du i tillegg til dette har ein god aioli, litt spekeskinke, godt brød og noko i glaset er kvelden redda. Dette er saker du kan ha i kjøleskapet, og ta fram når du er fysen på noko godt, eller ein uventa gjest stikk innom. 

Vafler i kveld?

For eksempel? Vafler er alltid godt, og når lukta breier seg i huset breier lykka seg i lag med, iallfall her hos oss. Slik gjer du det:

Vafler

3 egg

0,75 dl sukker

1/2 liter mjølk

110 g smør eller margarin

350 g mjøl (litt meir enn ein halv liter)

1 ts bakepulver

Smelt margarinen, og la den kolne. Pisk eggedosis av egg og sukker. Bland saman mjøl og bakepulver i ein bolle eller eit litermål. Rør vekselsvis margarin, mjølk og mjølblanding inn i eggedosisen til du får ei fin røre. Denne oppskrifta gir ca. 12 vafler med mitt jern.

Etter at røra er rørt glatt, fyller eg den på ei tom og rein brusflaske med trakt. Då er det lett å dosere oppi jernet utan søl. Sett flaska på ein asjett mellom steikingane. Til masseproduksjon (som f.eks. på loppemarknad) er formfeitt på sprayflaske det mest effektive. Eg har ikkje det heime, så eg smører jernet med litt margarin viss det trengst.

Server vaflene med syltetøy, eller sukker og rømme viss du har.

 

Klart du kan!

Mange eg pratar med påstår at dei ikkje kan bake kaker. Eg har bakt med gutar i 5. klasse, så eg veit at alle kan bake med ei god oppskrift og litt motivasjon.

Når eg får tid skal eg lage ei kokebok med dei aller enklaste kakeoppskriftene, for dei er det mange av. Det er viktig å finne oppskrifter som passar eins eige nivå når det gjeld erfaring og teknikk. Det er stor skilnad på å køyre ein trehjulsykkel og ein racerbil, og på same måte er det skilnad på å bake ein smuldrepai og å bake ei sachertorte.

Her får du ei lettvint og velsmakande oppskrift som passar godt når ein skal lære seg å bake. Smuldrepai er ein velsigna enkel måte å lage ei kake på som kan varierast etter sesong og tilgjengelege råvarer. For oss meir erfarne er det ei enkel kake å sveive i hop idet uventa gjestar går inn døra, eller medan hovudretten vert spist. Og så kan vi dele ut oppskrifta med raus hand, til glede for nye bakarar.

Denne paien blir kjempegod med eple utpå hausten, med bringebær i juli, med rabarbra og jordbær rundt jonsok eller med nektarinar til hausten. Eg har også lagd den med stikkelsbær, og det smakte himmelsk. I deigen brukar eg valnøtter, men du kan bytte dei ut med mandlar eller hasselnøtter. Får du nøtteallergikarar på besøk kan du bruke pinjekjerner eller havregryn.

Sjølv om sommaren berre er eit glimt av von i auga våre er det godt med lett og grøn mat, som gjerne kan lagast på førehand. Eg lagde ei deilig ertersuppe i dag, men ikkje den typen du vanlegvis får. Denne er lagd med ferske erter, og kan like gjerne etast kald som varm. Eg brukar frosne erter, det har eg ofte i frysaren, og då kan eg lage denne suppa nesten utan å gå i butikken. Og det likar eg! Slik gjer du det:

Grønn ertesuppe

100 g løk, vårløk eller purre

2 ss olivenolje

Ein liten skalk sellerirot eller to selleristilkar

1,2 liter vatn

to buljongterningar eller 2 ss flytande buljong

500 g grøne erter

Fire mynteblad viss du har

Salt og peppar

Varm opp oljen i ei gryte. Hakk løken fint. Skrell og hakk sellerirota i små terningar. Surr grønsakene til løken er blank og fin, og slå over vatnet. Ha i buljong, og la det koke i 10 minutt. Ha i ertene, og la suppa koke opp att. Hakk mynteblada fint, og ha dei i. Køyr suppa glatt med ein stavmiksar, og smak den til med salt og peppar. Server med ein rømmeklatt, brødkrutongar eller sprøsteikte baconterningar.

Smuldrepai

125 g mjøl

80 g brunt sukker

1 ts kanel

125 g kaldt smør

50 g valnøtter

1 kg frukt eller bær, ta det du finn i butikken eller frysaren.

1 dl kvitt (vanleg) sukker

2 ss mjøl

Sett omnen på 200 grader. Rens det du har av frukt og bær, og del dei i passe store bitar.

Ha valnøttene i ei matmølle. Køyr dei til dei er finhakka. Tøm dei i ein bolle. Ha mjøl, brunt sukker og kanel i matmølla. Skjer smøret i terningar, og ha dei i. Køyr det til ein grynete masse. Det skal ikkje klumpe seg. Bland saman alt i bollen. Ha frukta i ein annan bolle, og ha i 1 dl sukker og 2 ss mjøl. Rist på det, slik at frukta er dekka av mjølblandinga. Legg frukta i ei paiform, og strø smuldredeigen over. Steik paien i 40 minutt på 200 grader. Server paien lunka med is, piska krem eller rømmesaus.

Rømmesausen lagar du slik:

Eit beger creme fraiche

2 ss melis

1 ss sitronsaft

Frø frå ei halv vaniljestang eller 1 ts ekte vaniljesukker

Rør alt saman. Server til smuldrepaien. Enkelt, ikkje sant?

Noko av det vakraste VII

You’ll remember me when the west wind moves

Upon the fields of barley

You’ll forget the sun in his jealous sky

As we walk in fields of gold

 

So she took her love

For to gaze awhile

Upon the fields of barley

In his arms she fell as her hair came down

Among the fields of gold

 

Will you stay with me, will you be my love

Among the fields of barley

We’ll forget the sun in his jealous sky

As we lie in fields of gold

 

See the west wind move like a lover so

Upon the fields of barley

Feel her body rise when you kiss her mouth

Among the fields of gold

 

I never made promises lightly

And there have been some that I’ve broken

But I swear in the days still left

We’ll walk in fields of gold

We’ll walk in fields of gold

 

Many years have passed since those summer days

Among the fields of barley

See the children run as the sun goes down

Among the fields of gold

 

You’ll remember me when the west wind moves

Upon the fields of barley

You can tell the sun in his jealous sky

When we walked in fields of gold

Teselskap

Kaffi vert servert overalt i Noreg, men på verdsbasis er te den drikken som det vert drukke mest av. I heile den asiatiske verda er det te ein drikk til dagleg.

Eg har alltid vore glad i te, av mange årsaker. Det finst mange variantar av te, det er ein kosedrikk og den er lett å lage under alle forhold. Kokt vatn let seg alltid skaffe, og dei moderne teposane held på aromaen, og gir teblada god plass til å spreie den gode smaken i koppen. Men den beste teen vert laga med lause blad, gjerne i ein stor teball eller ein sil av metall.

Eg samlar på fine teboksar og tekanner. Boksane samlar eg på eit brett, og dei minner om reiser eg har gjort, og om folk som veit eg gler meg over fine boksar og difor tek slike med til meg. Dei treng ikkje passe saman i form og farge, kontrastane kan vere vel så interessante som avstemt harmoni.

Til te er det godt med noko lett men som likevel mettar, og så noko søtt til slutt. Engelskmennene har sin High tea, som er eit måltid med smørbrød, scones og gjerne noko lite ekstra til slutt. Her får du oppskrifter til eit lite teselskap, upretensiøst men tillaga med omtanke.

Eg har laga nokre små, fargerike omelettar, som eg serverer på loffskiver som eg har stukke ut i rund form med eit glas. I tillegg serverer eg smørbrød med kremost, røykt laks og agurk, etter tradisjonell engelsk oppskrift. Det søte er scones med syltetøy og krem på, og til slutt nokre korintkjeks, ikkje for søte men sprø og gode.

Omelettane er lettast å lage i muffinsformer, men du kan og lage det i små eldfaste former, eller i ei større form. Det viktigaste er å smørje formene godt, elles løsnar dei ikkje frå forma. Denne oppskrifta gir åtte-ti omelettar, alt etter kor fulle du lagar formene.

Små omelettar

6 egg

1,5 dl mjølk

1,5 dl riven ost, eg brukte Jarlsberg

Ei halv teskei salt

1 ss smelta smør

Ein stor, grøn oliven (utan stein) per form

Ein soltørka tomat per form

Ein liten løk

Hakka basilikum

Svart peppar

Sett omnen på 200 grader. Smør formene godt med smelta smør. Bland egg, mjølk, ost, salt og peppar i ein bolle. Finhakk fyllet, og fordel det i formene, ca. ei spiseskei i kvar. Slå eggeblandinga over, pass på at du får omtrent lik mengde ost i kvar form. Sett formene i omnen, og la dei steike i ca. 20 minutt. Skjer tynne skiver av loff, og stikk ut små, runde skiver. Server omelettane på dei runde skivene, og pynt med nokre grasløkstrå eller basilikumblad.

Laksesandwich

8 skiver loff, gjerne ein dag gamal.

100 g chevre

100 g krydderost

2 ss mjølk

200 g gravlaks eller røykelaks

3 ss hakka, fersk dill

Agurk

Skjer loffskivene tynt. Dette er lettare med daggamal loff enn fersk loff, så kjøp gjerne loffen dagen før. Du kan også bruke andre, grovare brødtypar. Bland saman ost og mjølk til ein krem. Smør det på skivene. Skjer laksen så tynt du kan, og legg den på halvparten av skivene. Skjer agurken i tynne skiver med ostehøvel, og legg eit lag på alle skivene. Strø på dill. Legg saman ein skive med laks, og ei utan. Skjer av skorpene, og del skivene på skrå slik at du får trekanta bitar.

Scones

5 dl mjøl

1 ts salt

2 ts bakepulver

50 g sukker

100 g kaldt smør

2 dl mjølk

Sett omnen på 225 grader. Bland mjøl, salt, sukker og bakepulver i ein bolle. Ha smøret i bollen i små bitar. Smuldre smøret i mjølet. Rør inn mjølka til du har ein klissete deig. Strø litt mjøl over deigen slik at du kan handtere den. Kjevle den ut ca. 2 cm tjukk, og stikk ut rundingar med eit glas. Legg rundingane på eit bakebrett med bakepapir. Steik sconesa midt i omnen i 10-12 minutt. La dei kolne, og del dei i to. Legg ei skei syltetøy og ei skei piska krem eller rømme på eine halvdelen, og legg den andre oppå.

Korintkjeks

200 g smør

80 g sukker

2 dl korintar

Rive skal av to appelsinar

4,5 dl mjøl

Sett omnen på 200 grader. Rør smør og sukker luftig. Vend inn korintane og appelsinskalet. Rør i mjølet, og kna deigen forsiktig til den heng saman. Vent med å ha i alt mjølet slik at du får ein passeleg konsistens. Ha deigen i eit stykke gladpack, og form det til ei pølse. Legg pølsa i kjøleskapet, og la den kvile ein times tid. Skjer pølsa i tynne skiver, som du legg på bakepapir på eit steikebrett. Steik kjeksa på 200 grader midt i omnen i 10 minutt, til dei er lyst gyldne. La dei kolne på rist.

Har du eit etasjefat, er det perfekt å servere dette på. Legg saltmaten nederst, og det søte på toppen. Velbekomme!

Oppdatering:

No også med bilde av boksane…

Viss du no er mann,

og skal ta på deg parfyme, så veit eg ikkje om dette er rette teknikken. Det kan nok bli litt overveldande. Leiligheita, derimot, den vil eg gjerne ha.

Lett og godt

Gode tilbehør – ingenting gjer kvardagsmaten lettare enn det. Det er lett å variere med tilbehøret. Der kan eg putte inn alt det sunne som eg vil familien min skal få i seg, og klarer eg å få til den gode smaken veit eg at det sklir ned utan protestar. Noko fargerikt og smaksrikt ved sidan av kjøt eller fisk gjev matlyst og gjer at dei rundt bordet føler seg sett pris på.

Eg er veldig glad i bakte grønsaker. Alt som steller seg sjølv er av det gode, for det er grenser for kva eg orkar å bruke tid på å fikle med ved komfyren. Eg blandar løk med andre grønsaker, og let det heile godgjere seg medan potetene kokar. Spesielt paprika får ein deilig, søtleg smak når den får bake i omnen med olivenolje og krydder.

Nok ein gong har eg funne ein svinekam, denne gongen er den fersk. Du kan bruke ein filet og, framgangsmåten er den same. Eg lagar ein god saus og, den passar godt til svinekjøt. Let du vere å ause olivenoljen frå dei bakte grønsakene på tallerkenen, er dette til og med ganske feittfri mat, i tilfelle det skulle vere viktig for deg.

Smaken på svinekjøt er så nøytral at ein kan godt eksperimentere litt med søte og sure smakar. Eg brukar ofte søt chilisaus på flaske. Det kan høyrest faretruande sterkt ut, men er du av det engstelege slaget kan du sile bort frøa, då får sausen eit lite sting utan at det står flammar ut av munnen på deg.

Sjå etter sausen i asiahylla i velassorterte butikkar, eller besøk ein av butikkane til våre nye landsmenn. Der har dei den typen saus, og den er veldig billig. Eg betalte tjue kroner for ei flaske med ein liter chilisaus hos mine lokale tyrkarar her i nabolaget.

Svinekam med ovnsbakte grønnsaker

Denne middagen byrjar altså med eit kjøtstykke, i mitt tilfelle fersk svinekam, som vert gnidd inn med krydder og får stå i omnen på 180 grader og godgjere seg til kjernetemperaturen er 72 grader. Kjøp deg eit steiketermometer like godt først som sist, det gjer at du slepp oversteikt og tørt kjøt, og du slepp å lure på om det snart er ferdig. Krydringa av kjøtet er også viktig for å få ei god sjy å lage saus på. Eg brukar salt, paprika, peppar og hakka urter på min svinekam, og let det gjerne stå litt før eg set steika i omnen.

Når temperaturen på kjøtet i omnen passerer femti grader slår du to-tre desiliter med vatn i kjøtforma (for å få sjy), og byrjar med tilbehøret. Sett poteter på kok. Finn fram det du vil bruke av andre grønsaker, og så byrjar moroa. Slik gjer du det:

3 paprikaer, gjerne forskjellig farge

Ein squash

To gule løk

Olivenolje

Salt og peppar

1 ts provencekrydder eller timian

½ sitron

Sett omnen på 200 grader. Del squashen i to, og skjer den i tynne skiver. Er frøa grove kan du fjerne dei, i så fall må du gjere det før du byrjar å skjere den i skiver. Dei kan lett fjernast med ei teskei som du dreg nedover midten på squashinnmaten. Er squashen liten og fin kan frøa vere med. Skrell løkane, og del dei i båtar. Det er fint om dei heng saman i stilkfestet. Fjern stilkfestet på paprikaene, og del dei i to. Skjer kjøtet i grove båtar. Fjern alle frø, og legg paprikabåtane, løken og squashen hulter til bulter i ei eldfast form. Eg la mine grønsaker i ei brødform, den fekk lett plass ved sidan av forma som kjøtet ligg i. Forma skal ikkje på bordet, så den treng ikkje vere så stilig.

Ringle olivenolje (ikkje den finaste) over, og dryss på timian/provencekrydder, og godt med salt og peppar. Bland godt, og la det heile bake i 30-40 minutt. Når grønsakene er ferdige, har du dei i ein bolle, og pressar safta av ein halv sitron over. Server lunka til alle typar kjøt eller fisk.

Sausen eg lagde baserer seg på sjya frå kjøtet. Slik gjer eg det:

2-3 dl sjy frå steika

3 ss søt chilisaus

2 ss eplesidereddik eller sitronsaft

Salt og peppar

Litt maisenna utrørt i vatn

Når steiketermometeret viser 72 grader tek du forma ut, legg kjøtet til kvile på ein tallerken og silar av sjya frå forma. Prøver du å unngå feitt kan du sike av feittet frå kjøtet. Kok opp sjya, og smak til med chilisaus, eddik eller sitronsaft og salt og peppar. Er smaken framleis litt tam kan du ha i litt worchestershiresaus viss du har det i hylla. Den er laga på ansjos, og gir ein god saltsmak.

Når sausen er passe søt, salt, sterk og sur, rører du eitt par spiseskeier med maisenna ut i ørlite vatn. Rør maisennaen i sausen medan den kokar. Du kan også bruke brun maisennajamning viss du har det. Vert sausen for hot med chili i, kan du sile den før du jamnar den.

Skjer kjøtet i skiver, server med gode, bakte grønsaker og den sursøte sausen. Så er det klart for ein fredeleg middag som ingen har stressa med å lage.

 

Svipptur til Hermès del IV

Dei har jammen mange parfymar, Hermès. No held eg på å sniffe meg igjennom Hermèssence-serien, og Vetiver Tonka og Osmanthe Yunnan som eg skreiv om her om dagen er ein del av denne serien.

Vetiver Tonka er ein del av dei opprinnelege fire, saman med Poivre Samarkand, Rose Ikebana og Ambre Narguilé. Desse vart lansert i 2004.

Poivre Samarkand har som namnet seier tunge pepparnotar, både svart peppar og chili. I tillegg har den ulike tresortar kombinert med chypre, altså mose, og musk. Det er ein ganske kraftig parfyme, men framleis unisex.

For meg vekslar den mellom eit varmt, spennande og krydra uttrykk, til rein mannesveitte. Det kan tyde på at denne kan vere ganske ulik frå person til person. L’Artisan sin Poivre Piquant har eit lettare, slankare, lysare preg, sjølv om den og er ein markant pepparparfyme.

Paprika Brasil skuffa meg, må eg innrømme. Den er for grønn for meg, og iris er ein note eg alltid har problem med. Den har edeltre i basen, og burde tørke inn vakkert, men når eg har hatt den på meg nokre timar har eg berre ei litt rotete, grønn krydderduft på huda.

 

Brin de reglisse var eg sikker på at eg ikkje skulle like, i og med at eg ikkje er så glad i lavendel. Viss du har det som meg, er byrjinga tøff, lavendel er først og fremst ein toppnote i denne dufta, og er med på å gjere den tørr og pudrete. Appelsinblomar gir den eit friskt strøk, og høy (!!) gir den ein jordbunden karakter. Men når lavendelen har tørka slår den deilige lakrisen igjennom, og basen er fyldig, ”vaksen”, men gir likevel assosiasjonar til barndomens laurdagsgodt.

Rose Ikebana er etter mitt syn nær ein perfekt roseparfyme. Den er søtleg på grunn av rosearomaene, men dette blir vakkert balansert av grapefrukt og rabarbra. Når den tørkar, og basenotane kjem fram, vil eit slør av vaniljeparfymert honning balansere dei florale notane på ein nydeleg måte. Eg er ikkje roseparfymetypen, men er du det bør du definitivt prøve denne.

Det passar å ta Ambre Narguilé til slutt, den er på ein måte desserten i ein (for tida) sjurettars meny. Høyr på dette: Vanilje, karamell, honning, sukra (!!) tonkabønner, rista sesamfrø, kanel og rom! Dette er ikkje så ille som det kan høyrest ut, faktisk så er dette og ein ganske elegant parfyme, langt unna andre dessertparfymer. 

Ambre Narguilé held seg lenge, og utviklar seg undervegs. Dette er ikkje ein lineær parfyme. Eg ser denne for meg som ein vinterparfyme, kanskje rundt juletider. Ambre Narguilé har også denne ”eg vil ha meir”-egenskapen, du får lyst til å fortsette og fortsette å lukte på den. Deilig. 

Dei raude duftene

Kva er ein raud parfyme? Fargen raudt ber i seg lidenskap, kjærleik, modne, sødmefylte frukter, som i jordbær og bringebær og det krydra, skarpe som i paprika og chili.

Men ein parfyme vert ikkje raud av i vere i ei raud flaske, sjølv om den ofte er det. Eg har for eksempel Mandarina Ducks Rouge intense, som langt på veg er ei grøn duft. Du skal ha gått med den i fleire timar før dei raude sidene ved dufta, det varme og omfamnande, kjem fram. Krydder i ei duft gjer den heller ikkje alltid raud. Poivre Piquant frå L’Artisan inneheld peppar og honning, altså både varme og sødme, men eg opplever den ikkje som raud. 

For å gjere forvirringa komplett går eg i dag med tre raude dufter, og prøver å finne ut kva eg likar og mislikar ved dei. Dei tre er Délices de Cartier, Magnifique frå Lancome og Absolutely Irresistible frå Givenchy. Alle tre er relativt nye parfymar, Délices kom i 2006, Magnifique i 2008 og Absolutely… i 2009. 

Absolutely Irresistible er den nyaste, og blir lansert “as we speak”. Det gjer at det er ganske lett å finne prøver av den rundt om i parfymeria. Kjenner du Very Irresistible, så har dei lite til felles, Very I. er så og seie ei rein roseduft med eit lite hint av sterneanis. For meg er Absolutely Irresistible definitivt ei raud duft, men likevel diskret. Den er fruktig, varm men ikkje krydra. Den har ikkje allverdens levetid på huda, men OK.

Av dei tre eg har på meg er denne den eg ville kunne ta på meg på kontoret utan å plage ei sjel. Dei florale notane er behagelege, med appelsinblomst og jasmin som dei berande elementa. 

Magnifique vart lansert i fjor haust med brask og bram, og var overalt. Som den parfymenerden eg er var eg tidleg ute med å klare å fiske til meg ei prøve, og var “underwhelmed” første gongen eg prøvde den. Når eg no prøvar den igjen kjenner eg at eg kanskje har forandra meining. Dette vert endå tydelegare når eg samanliknar den med dei andre to raude.

Eg opplever Magnifique som ei elegant duft, med meir ryggrad enn Absolutely I.. Toppnoten er safran, og den gjev dufta eit distinkt særpreg. Det er ein uvanleg note i mainstream-parfymar. Agent Provocateur og Samsara er kanskje dei to mest kjende utanom Magnifique. Men eg kjenner og dei florale notane godt, som her i tillegg til jasminen som dei to har til felles, også består av ulike typar roser.

I botnen ligg vetiver, sandeltre og eit av verdas verste ugras; Nagarmotha, eller cyperus rotundus. Vetiver er nok med på å gjere denne dufta til noko meir enn berre tiltalande, når den tørkar ned gjev den meg denne kjensla som eg likar ved ein parfyme; at eg får lyst til å lukte meir på den. Den har eit spennande preg, med litt røyk, tre og jord som balanserer det sødmefylte i dei florale tonane.

Délices de Cartier er ei lett Cartierduft, den vert skildra av Cartier sine marknadsførarar som ei “vågal” duft. Om den er vågal parfymeteknisk eller på andre måtar veit eg ikkje. Eg har lukta på denne nokre gongar, og også gått med den på meg. Det er ein parfyme som eg får kompliment for, og som er lettlikt. For meg er den eigentleg ikkje så veldig fruktig, sjølv om den har ei søtleg side. Fiolnoten slår igjennom på meg, og dette er vel ein av dei få parfymane med fiol som eg kan like, i tillegg til Karl Lagerfelds Floriental. 

Også i denne er jasmin ein del av dei florale notane. -Og ute i hagen opplever iallfall eg sjasmindufta som omfamnande, lett krydra og varm. I tillegg er fresia med i komposisjonen, ei ekte hageduft. Det florale ved denne parfymen vert gjort søtleg ved at tonka er med blant botnnotane, denne sigarduftande bønna som gjev sødme og aroma til ei duft. 

Av desse tre er det altså Délices som tek størst plass, som gjer mest av seg. Magnifique er elegant, spennande og kan også få bli med på jobben i små dosar. Absolutely Irresistible er diskret, ikkje preglaus, men ikkje særprega heller. Har du på deg parfyme mest for din eigen del er denne heilt OK. Dei to andre får andre ta del i dersom du har dei på deg.

Fransk inspirasjon

Eg har lett for å ta restar eg finn i kjøleskapet som ikkje kan etast der og då og legge dei i ein pose i frysaren til påkommande tilfelle. Her om dagen fann eg ein skinkeskalk i frysaren som eg hadde putta i ein pose for å sleppe å kaste den. Eg venta gjester i går kveld, men hadde ikkje så mykje å by på. Då kom skinkeresten til sin rett, bokstaveleg tala.

Eg bakte eit brød som eg fekk i Frankrike i sommar, eit matbrød som har alt det gode bakt inn i seg. Uvant til i Provence å vere har brødet verken timian eller rosmarin i seg, men derimot saftige og salte oliven, nøtter, ost og skinke.

Brødet fekk vi servert med eit enkelt glas rosévin til, og dei ekstravagante smurde på ein klatt aioli. Så enkelt kan ein gjere det, lage eit godt brød, opne ei flaske vin og lage ein god dipp til. Slik lagar du mitt provençalske kosebrød:

Provençalsk olivenbrød

Ca. 6 dl kveitemjøl

1 ts salt

½ pakke gjær eller 1 barneskei tørrgjær

1 egg

1/2 dl olivenolje

2,5 dl lunken mjølk

50 g riven parmesan eller annan fast ost

100 g jarlsberg

150 g skinke

20 grøne oliven med paprika i midten

75 g hakka nøtter, til dømes cashewnøtter eller valnøtter

Sett omnen på 200 grader. Smør ei brødform godt. Hakk nøtter, skinke og oliven, og bland saman med den rivne osten. Bland alt fyllet i mjølet saman med salt. Varm mjølka, og ha den i ein bolle. Smuldre i gjæra. Brukar du tørrgjær, blandar du den i mjølet. Visp egget lett, og bland det og oljen i mjølka. Elt inn resten av mjølet, og legg deigen i forma. Den skal vere ganske laus, berre slik at du akkurat klarer å handtere den.

La brødet heve i 45 minutt før du steiker det nederst i omnen i 40-45 minutt. I og med at det er så fullt av fyll og olje hevar det seg ikkje så veldig under forhevinga, men i omnen kjem det. Server brødet skore i skiver åleine, med aioli på eller til ei enkel suppe.

Eg lagde ei potet- og purresuppe, denne klassikaren som i Frankrike går under namnet vichyssoise. Namnet på suppa kjem frå byen Vichy, som er heimbyen til kokken som ”oppfann” den. Viss eg skal gjette var det vel ei traust husmor som fann den opp, men verda er urettferdig, det er sjeldan dei får æra.

Suppa skal eigentleg serverast kald, men no på vinteren syns eg den er nydeleg varm og. Server den kald når sola steiker i nakken. Slik gjorde eg det:

Potet- og purresuppe

2 purrar

4 store poteter

3 ss olivenolje

1 grønnsaks-buljongterning

1 liter vatn

2 dl fløte

1 ts tørka persille (eller frå frysaren om du har frå i sommar)

1 ts tørka graslauk (eller frå frysaren…)

Salt og peppar

Rens purren ved å skjere bort det som er stygt, splitte den i midten og skyll ut jord og anna rusk mellom laga. Finhakk det lyse på purren og potetene. Bruk det grøne til å koke kraft på til eit anna høve. Varm opp olivenoljen i ei romsleg gryte, og fres purren i den. Den skal ikkje ta farge. Ha i potetene, buljongen og vatnet. La det koke til potetene er møre. Køyr suppa glatt med stavmiksar, og ha i fløten og urtene.

Graslauk og persille er blant dei urtene som toler aller best å blir frosne. Eg klipper begge delar ned i kvart sitt glas som eg set i frysaren når dei er på sitt finaste. Så grev eg ut med gaffel det eg treng, og set resten tilbake i frysaren. Lurt!

Viss du har mjølkeallergikarar til bords kan du piske fløten lett, og ha den i ei skål slik at kvar kan legge ei skei krem i suppa si.

Aioli er i praksis ein majones med kvitløk i, og den er ikkje vanskeleg å lage trass sitt rykte. Slik gjer du det:

Aioli

2 eggeplommer (frys kvitene, eller lag marengs med dei)

2 fedd kvitløk

1 ts dijonsennep

2 ss sitronsaft

1 lita ts salt

1 ts sukker

½ dl jomfruolivenolje

2 dl nøytral olje

Press kvitløken, og bland alt som står over saman i ein bolle. Ta fram den gode, gamle miksaren som mor di brukte til vaffelrøre.  Miks ingrediensane over med nokre få dropar olivenolje.  Du kan byrje med ein god, kaldpressa jomfruolivenolje, ca. 1/2 dl.  Så tek du ein mildare olje, enten ein mild olivenolje eller ein annan smaksnøytral olje, til dømes raps eller soya, til saman 2 dl. Brukar du berre jomfruolje vert smaken på aiolien i skarpaste laget.

Drypp i oljen medan du miksar jamnt og trutt. Skulle blandinga skilje kan du redde situasjonen med litt kaldt vatn som du piskar inn.  Det viktige for å få eit godt resultat er å byrje å ha i oljen dropevis og så auke på litt etter litt til du har rørt inn all oljen.

Så kjem tilsmakinga.  Skift til ein ballongvisp.  Det kan hende du treng meir salt, litt sitronsaft, (syra balanserer feittet i oljen) og litt sukker.  Husk at krystallar som sukker og salt løyser seg saktare i olje enn i vatn, så aiolien må kanskje stå litt mellom kvar tilsmaking for å trekke til seg sukker- eller saltsmaken. Eg aiolien for fast i konsistensen, så kan du spe den med litt kaldt vatn. Svigerinna mi lagde sin første aioli etter mi oppskrift, og ho ringte meg med angst i stemma: Du, går det an å lage aioli-gelé? Ja, ein perfekt aioli kan vere litt  i overkant fast. Tynnar du den med litt vatn får den ein meir majonesaktig konsistens, og mange likar den betre slik.

Kos deg med dette, og husk at no lysnar det!

Fastelaven

Denne artikkelen om fastelaven er skriven av mi kjære venninne Heidi. Den er lagt ut med hennar samtykke. Enjoy!

Alt godt

I Norge var det i Gulatingslova forbode å ete kjøt på fastedagane og åt ein kjøt kunne ein verte bøtlagt. Fastelaven kjem av det tyske ordet Fastel-abend, og tyder kvelden før fasta. Fastelaven vart markert med rikeleg, feit mat før ei tid med ransaking og ettertanke fram mot  høgtida. Mange av dei religiøse skikkane våre er ihopblanda med folketru. Det gjer at dei varierer etter kvar i landet dei oppsto og kva tid dei vart gjort til ein tradisjon.

Fastelavensbollar er truleg eit tysk påfunn (slik mange av tradisjonane våre er) og dei vart baka i Bergen av hanseatane. Tysk baketradisjon stod sterkt i Bergen, og heitevegger, (heissewecke) var truleg dei første fastelavensbollane som vart baka. Dei skar toppen av bollen, laga eit hol og fylte kokt kremfløyte nedi og la toppen tilbake på bollen. Desse måtte sikkert etast med skei, sidan dei var oppbløytte. 

Blåmåndag skulle ein ha skrinn mat slik at ein vart skikkeleg svolten til feitetysdag. I den katolske middelalderkyrkja dekte ein alteret med blå duk denne dagen for å vise at presten hadde byrja si faste.

Grauta-tysdag eller feite-tysdag var den siste dagen før fasta, og dagen skulle brukast til å få i seg mykje feit mat slik at ein hadde litt å gå på gjennom fasta. Enkelte åt rømmegraut, medan andre åt kokt kjøt av ymse slag, kokt svinehovud, raspeball med sauekjøt eller liknande.

Oskeonsdag er første dagen i fasta, og namnet går heilt attende til middelalderen då dei ”botferdige” gjekk til kyrkje med botsklede og presten strødde oske i håret på kyrkjefolket.- Å kle seg i sekk og oske er eit kjent uttrykk, oske var eit religiøst uttrykk for bot. I Bergen var det vanleg å ete pannekaker denne dagen, ein skikk som truleg kjem frå England.

I alle fall er fasta ei tid for å ete fisk, og det er ikkje rart at dei i katolske land er glade i vår  tørka saltfisk som er lett å oppbevare. Men i mange katolske land har dei sine eigne tradisjonar med å tørke fisk. Denne heng utanfor husa deira klare til bruk i fastetida. Dette fenomenet kan ein sjå langt inn i Andesfjella.

Vi held fast på grautatysdag og lager feit graut denne dagen. Å lage rømmegraut er nokså fort gjort, berre prøv!

Rømmegraut

(4 porsjonar)

6 dl seterrømme

2 ss kveitemjøl

1 liter heilmjølk

1 1/2 dl semulegryn

1/2 ts salt.

 

Kok rømmen i 10 minutt. Sikt på 2 spiseskeier kveitemjøl og visp mjølet godt inn. Rør deretter med ei tresleiv eller ein trespade som er flat framme. Etter ei stund vil feittet piple fram, men av og kan dette ta litt lenger tid. Ver tolmodig, feittet kjem til slutt. Du skal ikkje røre for mykje i grauten i denne perioden, det hindrar feittet å samle seg. Ta feittet av med ei skei. Eg slår det rett å slett ut av gryta ved å helle på ho. Bland saman den kalde mjølka og semulegryn, og slå dette i rømmen. Ha i salt til slutt.

Har du halde feittet varmt no er det berre å seie velbekomme og strø sukker og rosiner på. Nei, vent eit augeblikk – flatbrød og mør må du ha til. Eg må visst bort i hylla mi og finne ei flatbrødoppskrift, men møren må du klare å få i hus sjølv.

Flatbrød

500 gram sammalt fint kveite

7 1/2 dl kokande vatn

2 ts salt

250 gram havremjøl (Gjerne frå mylnå i Volda)

250 gram sikta fint kveitemjøl

Bland sammalt kveitemjøl, kokande vatn og salt, og la dette stå i 25 minutt. Kna så inn havremjøl og sikta kveitemjøl. Kna deigen og lag ei tjukk pølse. Når du bøyer pølsa skal ikkje deigen sprekke, Del deigen i 18 emner som du legg inni ein plastpose. Bak ut flatbrøda i ei blanding av havremjøl og semulegryn. Steik dei på begge sider. Når du tek dei av takka så brett dei i to med ein gong medan dei framleis er mjuke. Då er det lettare å oppbevare dei. Lag deg ein pose av gråpapir og oppbevar dei i. Desse kan bakast svært tynne.

Desse fastelavensbollane bør du prøve. Vi deler dei i to og legg ein klatt krem og sylte oppå. Det beste av alt, vi legg ikkje toppen tilbake. Då vert det ”opne” bollar og lettare å ete for store og små. 

Fastelavensboller

(18-20 stk)

80 gram margarin

5 dl mjølk

50 gram gjær

9 ss sukker

1 ts kardemomme

1 ts bakepulver

ca 11-12 dl sikta kveitemjøl

Smelt margarin og varm mjølk og margarin til 37 grader. Rør ut gjæra i deigvæska og tilsett sukker, kardemomme, bakepulver og mjøl. Sjå til at du får ein passe fin deig som ikkje er for fast men heller ikkje for laus. Kjenn på deigen og vurder. Forhev i 25 minutt. Legg deigen på melet bakebord og form deigen til ei pølse. Del deigen i 18-20 emne som du trillar ut til bollar. Etterhev bollane i 25 minutt. Steik dei på 210 grader i ca. 10 minutt midt i omnen. Pensle dei gjerne med mjølk eller egg før du steikjer dei. 

Du har sikkert smakt berlinerboller allereie. Har du lyst til å lage dei sjølv, kan du prøve denne oppskrifta. Eg lover ikkje gule og grøne skogar, dette er komplisert bakst, men kanskje er det vert eit forsøk.

Berlinerbollar

2 1/2 dl mjølk

50 gram margarin

50 gram gjær

60 gram sukker

1/2 ts salt

3 eggeplommer

500 gram kveitemjøl og 2.5 dl ekstra mjøl

Ei eggekvite til å pensle med.

Lag ein vanleg gjærdeig, følg oppskrifta til bolledeigen. Forhev deigen i 30 minutt. Del deigen i to og kjevl ut to like rektangel som er ca 1-1,5 cm tjukk. Marker rundingar på det eine rektangelet med eit glas som er ca 6 cm i diameter. Legg ei lita skei med bringebærsyltetøy midt på kvar runding og pensl med eggekviter rundt syltetøyet. Legg det andre rektangelet over slik at syltetøyet vert dekt. Ta glaset og stikk ut nye rundingar oppå dei rundingane du laga sist. Du ser det ved å sjå kvar syltetøytoppane er. På denne måten låser du syltetøyet inne i kvar bolle samtidig som du stikk gjennom to deiglag. Hev bollane i 30 minutt og steik dei i ei jarngryte med 1 kg smult, eventuelt ein liter maisolje eller rapsolje. Feittet skal ikkje vere varmare enn at bollane må ligge i 3-4 minutt i smulten før dei vert ferdigsteikte og får fin farge. Vert dei brune med ein gong er dei garantert rå inni.

Om faste

 I vår protestantiske kyrkje finst det få eller ingen fastereglar. Faste i kyrkjeleg regi vart det slutt på etter reformasjonen, då den romerskkatolske kyrkja var den rådande hadde kyrkjeåret mange fastedagar. I dag har den katolske kyrkja berre to fastedager att, nemleg oskeonsdag og langfedag. Fasten gjeld likevel ikkje sjuke, gamle og born. Den ortodokse kyrkja eller oldkyrkja har og fastetider framføre dei store høgtidene.

Det finst fleire måtar å faste på. Når ein faster i ikkjereligiøs samanheng et ein ikkje noko mat. Ei religiøs faste er ikkje ei total avhaldstid frå mat, men ein unngår enkelte matvarer. Ei slik faste kan og vere deler av døgnet f.eks når sola er oppe, men om kvelden kan ein ete. Karneval tyder oppheving av kjøt, at ein ikkje skal ete kjøt i denne perioden. Går ein inni ei asketisk faste slik enkelte klostertradisjonar tilseier, unngår ein all mat frå dyreriket, fisk, mjølk og kjøt. Når ein avstår frå ulike matvarer bli ein minna om å bruke tida si på Gud. Dette handlar om å ikkje berre tru med hovudet, men og med magen, samanhengen mellom ånd, sjel og lekam. 

Spør, så skal du få svar I

Søk er morsomt. Her er søka eg fekk fredag. Det er mogeleg dette svaret kjem litt seint, men det kan hende mine faste lesarar kan ha glede av dei og?

tomat jerngryte – Ja, men ikkje over lengre tid. Og oppbevar for all del ikkje mat over natta i ei jerngryte, uansett kva det er. Kok gjerne ein pastasaus i jerngryte, men kåkk å væ og bøff borginjong bør ikkje lagast i jerngryte, dei er så syrlege at eventuelle belegg inni gryta løsnar, og gir dårleg smak på det du lagar.

alt det gode blog – Ja? Du kom dit du ville, forhåpentlegvis?

børek oppskrift spinat 1 l olje – Dessverre, eg har ikkje kome så langt, men det er ein god idé for ein ny post. men er ikkje ein liter olje litt mykje?

babaganoush oppskrift – Ja, det skal du snart få. *noterer*

god og billig mat – Klikk på billig mat til høgre, der finn du ein del. Meir er i kjømda.

steike biff - Ja, det kan eg. Og no kan sikkert du det og.

narciso rodriguez parfyme – Deilig, ikkje sant?

tomat+jerngryte – Som over.

te utgått på dato – Ikkje noko problem. Drikk den. Smakar den tamt så kast den.

middag oppskrift for barn – Sjå til høgre.

spinatstuing – Ja, det finn du også her. Dette trur eg er det ordet eg har mest treff på her i bloggen. Skikkeleg kjerringblogg, altså.

sencha+camelia sinensis = te.

billigmat oppskrifter – Sjå til høgre.

sauternes dessert oppskrift – Deilig, ja takk!

utløpsdato+kesam – Det går fint. Nokre dagar over for slike syrlege mjølkeprodukt er uproblematisk. Bruk ditt eige beste skjønn, og unngå å drikke eller lage mat av ting som har skilt seg eller mugna. Mjølk (og kesam/rømme og, forsåvidt) som er gått ut på dato går i brøddeigen.

oslo – Fin by, ikkje sant?

Den som meiner at lykka…

 

 

 

…ikkje kan kjøpast for pengar,

 

 

 

 

 

 

 

Har vore i feil butikk. God helg til alle som stikk innom!

Sikringskost

Influensaen, magesjuka og heilt alminnelege forkjølelsar plagar oss alle, og kostar staten milliardar, fortel avisene.

Vi kjempar for å halde oss på beina, og mange har tilbrakt vinterferien i senga i staden for på fjellet. Når ein er sjuk blir matlysta borte, og matstellet kan bli så som så når heile familien hanglar. Det er viktig å ha noko som smakar når ein er sjuk, men det må ikkje vere for sterkt. Enkelte typar mat som eg elles likar byr meg imot når eg er sjuk.

Når ungane frisknar til etter å ha vore sjuke nokre dagar er dei ofte holsvoltne, og er heilt ustoppelege. Då gjeld det å ha noko godt klart slik at dei får metta si. Her får du oppskrifter på det eg serverer familien når dei held senga. Amerikanarane har klokkartru på ”chicken soup”, og eg lagar ein variant av denne. Suppa gir væske, salt som er viktig for å binde væska i kroppen, proteinar og vitaminar. Så dette er helsekost både for dei sjuke og dei tilfrisknande.

Eg lagar små kjøttbollar av kyllingkjøtdeig, og kokar dei i ein god buljong med dei grønsakene eg har i huset. Eg sper kyllingkjøtdeigen litt, det gjer at bollane blir glattare og meir delikate. Den enklaste måten å lage fine kjøtbollar på er å ha den ferdig spedde farsen i ein (gjerne dobbel) plastpose, klippe av eit lite hjørne og presse den ut. Så kan du bruke ei skei eller ein kniv og kutte av når ein passe bit med farse har kome ut. Dette gjer du over gryta med kokande buljong, slik at dei vert kokte med ein gong. Genialt!

Det går faktisk ganske fort å lage denne suppa. Hakkar du grønsakene smått kokar dei fort, og kjøtbollane blir og fort ferdige. Har du det skikkeleg travelt kan du bruke ein pose med lapskausgrønsaker.

Dette med å salte kjøtdeig er ei utfordring. Nokre typar kjøtdeig er allereie tilsett salt, andre er ikkje. Eg brukte 400 gram kyllingkjøtdeig, og hadde i ca. ½ ts salt. Det vart i minste laget, men når bollane hadde lege i buljongen ei stund smakte dei heilt OK. Det beste er å lage ein prøvebolle når du har salta og krydra deigen, koke den og smake. Då kjenner du om det trengst ekstra salt.

Eg lagar kraft med buljong, men ikkje ta all saltsmaken frå buljongen. Hald tilbake litt, det blir god kraft frå kyllingbollane og grønsakene. Buljongsmaken kan bli litt påtrengande viss det blir for mykje av den. Det også lettare å regulere styrken på saltsmaken. Du stussar kanskje på at eg har sitronsaft og sukker i krafta. Det gjer suppa mykje meir fyldig og samstundes frisk i smaken. Slik gjer du det:

Kyllingsuppe

1,5 liter vatn

2 buljongterningar

400 g kyllingkjøtdeig

1 egg

3 gulrøter

Ei persillerot (kan byttast ut med sellerrirot, eller droppast)

Ein løk eller 10 cm purre

To fedd kvitløk

Ein timiankvist viss du har, viss ikkje, 1 ts tørka timian

Salt og peppar

1 ts sukker

1 ss sitronsaft

Kok opp vatnet, og ha i buljongterningar. Du kan også bruke flytande fond viss du har det. Spe kjøtdeigen, og ha farsen i dobbel plastpose. Klipp hol (mindre enn du trur…) og klem ut litt og litt deig som du slepp ned i gryta med ei skei. Kjøtbollane skal ikkje vere stort større enn ei hasselnøtt, dei hevar seg i gryta. Rens og skrell grønsakene, og hakk dei fint. La dei koke i krafta til dei er møre, og kjøtbollane er kokte. Smak suppa til med salt, peppar, sitronsaft og sukker. Server gjerne med flatbrød, anna brød eller naturell suppe viss brød ikkje freistar. Kjenn at kreftene sig tilbake i kroppen.

Når oksehungeren slår til kan ein unne seg ei lita lettlagd kaloribombe. Dette er den enklaste kaka eg veit om, du lagar den medan ein annan ryddar opp etter middagen. Får du gjestar har du den klar før dei får sukk for seg. Du kan doble den og ha den i ei lita langpanne, og du kan gjere den endå betre ved å ha i grovhakka sjokolade, nougat eller kva du måtte ha i huset. Sist eg lagde den hadde eg i 100 g Walthers Mandler. Åfyttikatta, det vart godt! Hakka nøtter er også godt i den. Slik gjer du det:

Den raskaste sjokoladekaka

2 egg

3 dl sukker

100 g flytande margarin eller smelta smør

ei klype salt

1 ts vaniljesukker

1,5 dl mjøl

4 ss kakao

Sett steikeomnen på 175 grader. Ha alt i ein bolle og rør det i hop. Når eg skal ha flytande margarin frå flaske i kakedeigar og målet står oppgitt i gram, set eg bakebollen på vekta, nullstiller den og heller margarinen i. Oppvask spart! Ha bakepapir i ei 24 cm kakeform, helst også opp over kantane. Viss ikkje må du smøre kanten godt. Ha i røra, og steik kaka i 25 minutt. Server med is, med piska krem eller eit melisdryss. Velbekomme, og god bedring!

 

Svipptur til Hermès del III

Eg fekk ikkje sniffa meg igjennom heile butikken her om dagen, så i dag kjem dei siste observasjonane eg gjorde meg. Resten av tilbodet får eg ta for meg etter neste svipptur.

Hermès i Oslo er blant dei (påstått) få Hermèsbutikkane som sel Hermèssence-colleksjonen. Hermèssence er ein serie som vart lansert i 2004, duftene er stort sett unisex, med ganske få notar i kvar parfyme. Etter mitt skjønn er dette verkeleg juvelen i Hermès-butikken, og Jean Claude Ellena har verkeleg lukkast med dei eg har lukta på av desse duftene.

Osmanthus Yunnan er prega av kombinasjonen av svart te og blomar. Hovudnoten blant dei florale er som namnet seier Osmanthus, ein plante i olivenfamilien. Toppnotane er her som i mange andre parfymar prega av sitrus.

Eg likar denne veldig godt, den er elegant, ikkje lineær, men blir borte og kjem att. Den endar opp med ein varm, søtleg men ikkje klissete botnnote som det er deilig å ha på handleddet, og sniffe på innimellom.

Vetiver Tonka er også ein tiltalande parfyme. Vetiver er eit grovt, grønt gras som vert mykje brukt for å hindre ørkenspreiing, den bitt jorda svært godt. I tillegg har den altså svært aromatisk duftande røtter.

Botanisk er vetiver mellom anna i familie med sitrongras som ein brukar i thai-mat. Lukta av vetiver er ”grønn”, men annleis enn aromaen frå gras. For meg er den ein vaksen, mandig note, den kan minne om jord, røyk eller enkelte typar tre. I Vetiver Tonka er den med på å balansere og å bygge opp rundt den søtlege tonka-aromaen. Tonka er ei bønne som er sterkt aromatisk, lukta minner mest om sigar. Den er søtleg, og er også brukt som smakstilsetjing til pipetobakk i tillegg til i parfymar.

Vetiver Tonka er søtare enn Osmanthus Yunnan, og den er meir jordbunden, men like varm og tiltalande.

Begge parfymane bør prøvast viss ein får høvet til det, dette er dufter av høg kvalitet og med særpreg utan å vere påtrengande. Denne serien består av fem dufter til så vidt eg har funne ut, og eg gler meg til å prøve dei andre fem.

Oppdatering:

Eg kom på kvar du kan lukte på ekte tonka-bønner: Hos Specialkøbmanden i København! I USA er dei forbodne, dei skal visstnok vere giftige i store mengder. Desse amerikanarane er no redde for alt mogeleg. Har dei tilgang til muskatnøtter, forresten?

Noko av det vakraste VI

Denne sangen minner meg om 1987, eit fint år. Vi høyrde på den midt på natta når vi jobba på våre gamle mac-ar fram mot morgongry, og feira at vi klarte deadline med å gå i baren på toppen av SAS-hotellet (den gongen var det berre eitt, snart er det ingen) og såg at glørne frå turnhallen som brann steig opp mot nattehimmelen. Vanessa Paradis syng her, men det er Rickie Lee Jones som har skrive songen og gitt den ut opprinneleg. Vanessa Paradis er mest kjend for å ha sunge Joe le taxi, og for å ha eit langt forhold til Johnny Depp. Ho gjer sangen på sin måte, men finn du den med Rickie Lee Jones så lytt til den, den er endå betre. 

Søtt og magisk

”Vil du ha honning?”, sa mor mi på telefonen, ho ringde medan ho heldt på å pakke snippeska til far min som skulle til Oslo.

”Eg har honning frå nå Vidar Kalland her, vil du ha sommarhonning eller lynghonning?” ”Ja takk, begge delar” er det sjølvsagte svaret på tilbod om honning, det har eg lært. Så no er eg to store honningglas rikare, og heile huset gler seg over det.

Honning har noko magisk ved seg. Biene samlar nektar, og blandar den med sine eigne sekret til dette nydelege søtstoffet som er søtare enn sukker. Kroppen tek opp energien frå honning betre enn energien frå sukker, fordi sukkerstoffa allereie er delvis nedbrotne av biene. Dermed går energien rett i blodet, og gjev oss styrke og hjelper oss å halde ut når vi er slitne.

Honning er også rik på mineralar og sporstoff, og eit tynt lag med honning på eit sår gjer at det gror fortare. Dei einaste som ikkje skal ha honning er babyar, i uoppvarma honning finst det ørsmå mengder botulinbakteriar. Så små mengder kan vi større nedkjempe, men dei minste har ikkje bygd opp nok immunforsvar. Difor er ikkje honning på smokken å anbefale.

Men at honning elles er helsebringande er uomtvisteleg. Bestefar min åt honning på leverpostei, på syltaflesk og på brunosten, og eg er sikker på at det var ein av grunnane til at han levde lukkeleg og fornøgd til han var 89.

Honning kan brukast i salatdressingar, i marinadar, i te og i bakverk, og den kan til og med emulgere olje- og eddikdressingar; slik at dei ikkje skil seg i serveringsskåla. Mjød er søta med honning, og i Danmark og Tyskland er honningkaker det viktigaste teiknet på at det snart er jul.

Før jul i 1988 vann eg og ei venninne ei reise med danskebåten til København. Vi oppdaga til vår store lukke at det var koldtbord inkludert i menyen, og alle som har levd på studielån veit at i desember er det magert, så vi åt kroken av magen medan trailersjåførane såg på med store auge. Dei hadde vel aldri sett to pene damer ete så mykje.

I København fann vi eit eventyr av ein butikk; Perchs thehandel. Vi har begge eit lidenskapeleg forhold til te, og gjekk inn i butikken med age. Hos Perchs thehandel har alle ekspeditørane skinnforkle, dei står bak ein disk, og du ber pent om det du vil ha. Så veg dei teen opp på gamaldagse vekter med lodd, og på kjøpet får du ein handlaga bolsje; drops ville vi kalla det. Men det mest fantastiske med heile butikken er rullane med honningkaker som dei har liggande på disken. Seks honningkaker frå Christiansfeld med rosiner og ei velkomponert krydderblanding vart med heim til Oslo. Kakene vart nytt i langdrag på hybelkjøkkenet så vi kom heim, delt i to med eit lag smør på, og med ein god darjeeling i koppen. Då er livet verd å leve!

Eg har prøvd å gjenskape smaken av desse deilige kakene, og du får og høve til å prøve. Honning har så rik smak at det ikkje er naudsynt med smør eller fløte i desse kakene. Det er fint for mjølkeallergikarar, endeleg ei kake dei kan ete. Slik gjer du det:

Dansk honningkake

375 g honning

375 g sukker

2 dl vatn

1 ts malt nellik

2 ts kanel

1 ts ingefær

1 ts malt pomeransskal eller

rive skal av ein appelsin

½ ts salt

750 g mjøl

2 ts natron

3 egg

Ein neve skålda mandlar

Sett omnen på 170 grader. Kok opp honning, sukker og vatn, og lat det kolne. Bland alt det turre. Pomeransskal får du på apotek, og kjøper du ein pakke kan du bruke det i gløggekstrakt og andre gode saker. Bytt det ut med berre det gule skalet av ein appelsin viss du ikkje finn det. Unngå å få med det kvite frå appelsinskalet, det smakar bittert. Du kan også presse appelsinen, og bytte ut litt av vatnet med safta.

Når honningblandinga er fingervarm (eller kaldare) rører du den inn i det turre. Ha i egga til slutt. Eg brukte handmiksar, men pass på at du ikkje eltar deigen for lenge. Kle to avlange kakeformer innvendig med bakepapir, og ha i røra. Du kan og bruke ei lita langpanne. Pynt kakene med skålda mandlar viss du har lyst. Steik kakene i 45-50 minutt, alt etter kor stor form du brukar. Stikk med ein spagettipinne for å sjekke at kaka er ferdig. La kakene kolne i forma.

Server kaka skoren i skiver, gjerne med litt godt smør på. Kaka kan lagrast lenge, og den er like god to-tre veker etter at den er bakt. Bakar du den i november kan den godt lagrast til jul i ein tett boks. Som du ser har eg ikkje rosiner i denne kaka, men det kan du godt viss du vil. Skal du servere den til fest kan du lage den i langpanne, og dele den i to horisontalt som ei bløtkake. Lag ein god smørkrem av melis, romtemperert meierismør og litt saft av ein appelsin, og smør den halvcentimetertjukt mellom dei to laga. Skjer kaka i pene bitar, og dryss melis over. Garantert suksess!

Svipptur til Hermès del II

Utflukta mi til Hermés-butikken ville ikkje vore komplett om eg ikkje sniffa på (og rapporterte om) Calèche-duftene. Calèche var den første parfymen til Hermès, eit firma som fram til då var kjend for dyrt, forseggjort men ganske maskulint reiseutstyr i skinn. Hermès var det første av dei berømte mote- og utstyrsfirmaa i Paris som tok sjansen på å produsere parfyme. Calèche vart lansert i 1961, og det var naturleg at den vart ein floral aldehydparfyme.

Floral er enkelt; ei duft basert på blomar. Aldehyd er verre. No er så og seie alle parfymar i alminneleg stormagasinsalg produsert med kjemisk framstilte duftstoff. Tidlegare var naturstoff meir vanleg å bruke, som ekte musk, ekstrakt av urtar og blomar. Aldehyd var den første reint kjemisk framstilte parfymenoten. Benzoin er eit tilsvarande kjemisk stoff, som også vert brukt i parfymar for å gje ein distinkt aroma. 

Men kva tilfører aldehydar ein parfyme? Ein parfyme med aldehydar får meir “volum”, meir berekraft. Aldehydduft i seg sjølv vil visstnok (eg har ikkje lukta på reine aldehydar sjølv) ha eit bittert preg, men for å få ein komplett smak må det bitre med, og då er det nok sameleis med duft vil eg tru. Det er ein aroma som framhevar og løftar andre aromaer, og som i seg sjølv er ein kontrast til dei meir harmoniske, tiltalande frukt- og blomenotane. 

Dei florale notane i Calèche er rose, jasmin og liljekonvall. Alle er klassiske, “gamle” florale notar, og mange kan difor føle at Calèche er ei alderdommeleg duft. Toppnotane er sitrusprega, og gjer den frisk i opninga, men når den tørkar og får kvile på huda vil notar av pudder og edeltre vere att. Eg opplevde Calèche som friskare enn ein kunne frykte, og den er heilt klart ei heilstøpt duft. Den blir nok ikkje med heim til meg, men eg forstår kvifor den framleis er populær, på same måte som Chanel no. 5, som tilhøyrer same parfymegruppe.

Kelly Calèche er den rampete veslesøstra til Calèche, og sjølv om dei er i familie så er Kelly friskare, rundare, meir lettlikt. Kelly er også rik på florale notar, med ulike typar roser som nøkkelelement. Den kan minne om Gucci Envy, viss du har sniffa på den.

Men det viktigate inntrykket eg sit att med av Kelly er lær. Ikkje tjukt garva støvellær, men mjukt behageleg kalveskinn, brukt i ei lekker, silkefora dameveske. Sonen min sa det første gongen eg tok Kelly på meg, og han fekk lukte: “Det lukter dameveske!” Det stofflege er viktig her, Kelly har nærast ein stoffleg, glatt men kraftig struktur. Kelly kan eg nok med tida kome til å like så godt at ho får vere med heim, vi får sjå. Kelly er definitivt unisex, eg kan veldig gjerne tenke meg denne på ein mann.

Til slutt ein rarietet: Hermès i Nedre Slottsgate har den utgåtte Calèche Eau Délicate. Den er jenteutgåva av Calèche-duftene, den er meir som ein fruktig tremenning. Behageleg og frisk, ikkje akkurat lineær, men notane blir borte og så kjem dei att. Som dei andre sit den godt på huda, den er ein av dei meir varige parfymene eg har vore borti av den lette typen. Den kom som ein limited edition, og er ikkje vidareført. Så viss du vil sikre deg noko om kan bli eit samleobjekt, så er det berre å dra kortet.