Ekte kjærleik

- eller tankelaus sløsing med kontorrekvisita – eller begge delar?

Den fine dingsen min

Eg har fått spørsmål om den fine grønsakstripelagaren min, som eg lagde gulrottilbehør til laksen i går med. No har eg teke nokre nærbilde av den, den er mykje mindre enn ein skulle tru. Ingen stor, komplisert mandolin her, nei. Compact living, det er det vi driv med her innanfor Ring 2. Vi kan ikkje ha ting som tek for stor plass.

Med denne kan du lage strimlar eller “spagetti” av gulrøtter, squash, kålrot eller persillerot. Det er fort gjort, og gjer seg like godt som tilbehør til festmiddagar som til barnemiddagar der ein må lirke grønsakene inn i ungane. Viss du har strimla gulrøttene først går det fort å kutte dei sidevegs og, slik at du kan putte dei i pastasausar eller supper. Mykje moro med liten dings, altså.

Dingsen heiter peel appeal, og eg trur eg kjøpte den på glasmagasinet. Eg har sett den på nettet mange plassar, så den burde vere lett å få tak i, og ikkje minst få sendt i posten, bitteliten som den er. Det finst potetskrellarar i same patent, men utan dei vertikale knivblada.

Kjapp kvardagsmat

Trettenåringen og eg er heime åleine, og vi gjer det enkelt for oss sjølve. I dag byrja eg med tre skrelte gulrøtter, to vårløkar, ein salmalaks og ordentleg smør. Eg har fått meg eit juliennejern, ein liten dings som snittar grønsaker i lange, fine strimlar. Då kokar dei fortare, er lekrare på tallerkenen og fristar desse sære ungane mine. Gulrotpasta kallar vi det.

Eg byrja med å sette på poteter til koking, og sette koketida til 25 minutt. Med dei ferske potetene du finn i butikken no er det nesten i overkant, spesielt dei som ikkje er så store og med lyst skal. Dette er ikkje vitskapeleg bevist, berre min høgst mangelfulle hukommelse frå tidlegare potetkokingar.

Så lagde eg ein kjapp hollandaise. Slik gjorde eg det:

Heimelaga hollandaise

4 eggeplommer (det er sikkert nok med tre, eg hadde fire, så dei gjekk i.)

2-3 ss vatn

100 g mjukt smør

sitronsaft, salt og peppar

Ha vatnet og eggeplommene i ein stålbolle som du set oppi ei gryte med kokande vatn. Pass på at det er tett rundt kanten. Bruk ein ballongvisp, og pisk eggeplommene luftige. Pisk i smøret skei for skei. Det skal vere så mjukt at det nesten dryp av det. Ta det heile av varmen, og smak til med sitronsaft, salt og peppar.

Gulrotspagetti

3 skrelte gulrøtter

2 vårløk

1 ss smør

1 dl kvitvin eller vatn med sitronsaft

2-3 ss hakka persille

Sukker, salt og peppar

Strimle gulrøttene med eit juliennejern, eller ved at du skjer dei i tynne strimlar først eine vegen, og så andre vegen. Dette er lettast å gjere viss du delar dei i to tommelfingerlange bitar først.

Smelt smøret i ei gryte, og ha i løken. La den surre litt før du har i gulrøttene. La gulrøttene bli godt gjennomvarme medan du har i litt salt og peppar og rører jamnt og trutt. Slå på vin eller vatn og sitronsaft. Du kan og bruke ein liten skvett mild eddik saman med vatnet viss du ikkje har vin eller sitronsaft. La det frese nokre minutt. Strø på sukkeret og persillen, rør det inn og sett gryta til side med lok på.

Beregn 180 gram salmalaks per person. Skjer laksen i porsjonsstykke, og ha på godt med salt og peppar. Smelt 2 ss smør i ei steikepanne på høg varme. Steik laksen i to minutt på kvar side. Server med kokte poteter, gulrotspagetti og hollandaise. Hollandaise kan også lagast frå pose, sjølvsagt, men det har du ikkje frå meg.

Endetida

Eg hamna opp i ein stor diskusjon her for ei tid sidan med nokre amerikanarar eg kjenner på nett om å lagre mat.

For konservative kristne i USA er det å lagre mat eit teikn på at dei tek bibelens ord om endetida på alvor. For oss vanlege nordmenn som er vande med at alt ordnar seg, så er dette ganske fjernt. Det er altså hushald i USA som har lagra tørrmat og vatn for å klare seg utan forsyningar i fleire år. Dei eg diskuterte med meinte eg var heilt uansvarleg, som ikkje hadde mat- og vasslager heime. Better safe than sorry, var deira slagord. Eg lurer på kvar dei tenker eg skulle hatt dette lageret.

Denne karen her er meir til å le av, spør du meg, med sine bøtter med kveite som han kan bruke som vekter, spire til c-vitaminberande spirar og til å så. Om han har kvern heime, slik at han faktisk kan få bakt brød av det er uklart. Gjær, har han tenkt på det??

Heldigvis er han ikkje meir mismodig enn at han skal avgarde og sjå Mr. Olympia-konkurransen og bu i sitt gratis hotellrom som nokre snille folk betalar for han. Så han held motet oppe sjølv om enden er nær. At vi lever på same planet er eigentleg heilt utruleg.

Lekkert lam

No er det norske lammet på sitt beste, og lammefilet er perfekt til festbordet. Gå til slaktaren, viss du har slikt der du bur, og be om indrefilet av lam. Det er det lekraste du kan servere, og den milde lammesmaken er lett å kombinere med andre smakar.

Vi har fest i dag, og då gjeld det å lage noko som gjer at gjestane føler at du har gjort deg føre, og som samstundes ikkje krev for mykje arbeid. Lammefilet blir best når du gjer minst mogeleg med det, så kan du heller bruke litt tid på tilbehøret. Eg serverer lammet med omnsbakte båtpoteter, som eg krydrar og bakar i langpanne som er trekt med bakepapir.

Eg serverer også to ulike salatar, ein klassisk mozarella-salat og ein grøn salat med avocado og paprika. Til salatane serverer eg ein klassisk vinaigrette som vert emulgert med honning, sennep og eggekvite til ein lett, smakfull dressing. Slik lagar du den:

Senneps- og honningvinaigrette

Ei eggekvite

2 ts dijonsennep eller ein annan sterk sennep

2 ts honning

1 dl god eddik, kvitvinseddik, eplecidereddik eller liknande

2 dl god olivenolje

Pisk saman eggekvita, sennep, eddik og honning. Bland inn oljen drope for drope medan du piskar. Etter kvart kan du vere rausare med oljeklunkane utan at dressingen skil seg. Smak på den, og ha i meir salt eller honning dersom det trengst. Kvern litt peppar over, og bland godt.

Mozarella-salat

4 tomatar

4 mozarella-ballar (helst av bøffelmjølk)

Ein neve basilikumblad

God olivenolje

Flaksalt og peppar frå kvern

Skjer tomatane og mozarellaballane i like tjukke skiver. Fordel dei på eit fat. Kvern over peppar, og dryss på flaksalt. Strø basilikumblada over salaten. Ringle over ein god olivenolje, helst ekstra virgin. Server.

Grøn salat

1 boks ruccola

1 pose pinjekjerner

2 paprika

2 avocadoar

1/2 raud løk

Vask salaten, og tørk den i ei salatslynge. Sprei den utover eit fat. Rist pinjekjernene i ei tørr steikepanne til dei har fått ein fin brunfarge. Ha i litt salt til slutt. La pinjekjernene kolne. Rens og del opp paprikaene i passe store bitar. Del avocadoane i to, fjern steinane og grav ut fruktkjøtet med ei skei. Skjer opp løken. Legg paprika, avocado og pinjekjerner over ruccolasalaten. Server med vinaigrette.

Tomatsausen eg har lagd er ein klassisk tomatsaus, med grønsaker og god krydring. Den kan brukast til pasta, til kjøttbollar og saman med steikt kjøtdeig, men her brukar eg den som tilbehør til lammefilet. Det passar godt med den sur-søte sausen som tilbehør til det milde kjøtet. Slik lagar du sausen:

Krydra tomatsaus

5 ss olivenolje

2 ts paprikapulver

1 ts cummin (jeera står det ofte på boksane)

1 finhakka løk

2 fedd kvitløk

1 grøn og 1 raud paprika, finhakka

2 ts brunt sukker

1 boks hakka tomatar

1 ts hakka, fersk rosmarin eller ½ ts knust, tørka

Salt og peppar

Varm opp oljen i ei gryte, og ha i grønsakene (unntatt tomatane). Fres dei i nokre minutt. Ha i krydderet, og fres dette med utan å brenne det. Slå på tomatane, og ha i rosmarin. La sausen koke medan du rører av og til i 10-15 minutt. Smak til med salt og peppar, og smak også om det trengst meir sukker.

Så er det kjøtet: Det skal behandlast på enklaste måte, og å steike det er det siste eg gjer før vi går til bords. Alt anna må vere klart og på bordet før kjøtet går i steikepanna. Slik gjer du det:

Berekn 180 g lammefilet per person. Dryss fileten med salt og peppar. Varm opp steikepanna, og ha i ein god klatt smør. Når smøret har slutta å frese, og fått ein fin brunfarge, legg du i filetane, ikkje for mange om gongen. Steik filetane til dei har fått fin farge rundt, og dei framleis kjennest mjuke når du trykker på dei. Brukar du steiketermometer skal ikkje kjernetemperaturen overstige 60 grader.

Trekk steikepanna av plata, og la filetane kvile litt medan gjestane går til bords. Skjer filetane i skiver, gjerne ved bordet. Server med potetbåtar, tomatsaus og salat.

Ein liten tur i byen…

Eg hadde ein liten runde til mine faste stader, og noterer: Glasmagasinet har fått inn både Gurelain Idylle, Estee Lauder Sensuous, YSL Parisienne og Narciso Rodriguez Musc intense for her og for him. Idylle får mange ekstrapoeng frå meg for flaska, den er lekker, og er inspirert av ein damehæl – oppned.

Dei har også fått inn Ricci by Ricci, ei fantastisk flaske men ei urkjedeleg fruity-floral duft. Ein limited edition av DKNY Woman har dei også teke inn, den syns eg og var i overkant fruktig.

I tillegg har dei fått inn Kenzo Flower Essentielle, ei nytolking av den snart ti år gamle Kenzo Flower. Kenzo flower var for grøn og skarp på meg, Essentielle er varmare, mjukare, ørlite krydra og er ei fryd for nasa.

Flower har hatt flankerar før, oriental var forsåvidt god, og Winter Flowers er kjend for å ha ein helleborusnote, men Essentielle er den beste så langt, etter min smak. Du får prøve, og sjå kva du likar best.

Ny utfordring!

Fru Storlien har utfordra meg, ho vil at eg skal fortelje noko om meg sjølv, ti ting for å vere presis. OK, eg går i gang.

1. Eg er medlem i Gramo. Det vil seie at eg har sunge på (faktisk fleire) CD-ar. Berre i kor, då. Mi solostemme finst ikkje på plate.

2. Eg er ein nysgjerrigper. Å finne ut av ting er noko av det morsomste eg veit.

3. I “gamle dagar” budde eg på sunnmøre, men det er 24 (!!!) år sidan eg flytta derifrå.

4. Eg syklar, uansett ver. Piggdekk er tingen. Eit atterhald: Meir enn 10 cm snø – då får den stå.

5. Eg les i rykk og napp, åtte-ti bøker på nokre veker, så ein pause på eit halvt år.

6. Ingenting vekker kjenslene mine som musikk. Gjerne trist, vakker musikk.

7. Då eg var fire år las eg flytande. Læraren min kom på besøk før skulestart, og fekk sjokk då eg låg på golvet og las Sunnmørsposten.

8. Eg er råkøyrar, råsyklar og råfotgjengar. Det er eit guds under at eg lever.

9. Eg er ein håplaus romantikar.

10. Mi største synd er sørlandschips og kesam.

OK, då har eg vrengt sjela mi, eg utfordrar Kirsitn, Hagen på hytta og Christine. God helg til alle!

Noko av det vakraste XX

Eg har alltid likt Mark Knopfler sitt gitarspel, og eg har leita lenge etter ei plate som eg ikkje finn; filmmusikken til Cal. Cal er ein film som går føre seg i Nord-Irland med Helen Mirren og John Lynch i hovudrollene.

Filmen er ifølge alle kvalifiserte kjelder sånn passe bra, eg må innrømme at eg ikkje har sett den. Men musikken til filmen, lagd av Mark Knopfler, er heilt fantastisk. Difor leitar eg framleis etter dette albumet.

I mangel av originalvare får du høyre noko anna som er kjempefint, nemleg temaet frå filmen Local Hero, som også herr Knopfler lagde musikken til. Den er langt meir kjent, og det er også musikken. Så på ein fin fredag så får du ein av dei beste gitaristane i verda; Mark Knopfler.

Acqua di Parma: Magnolia Nobile

Acqua di Parma er eit gamalt parfymemerke, det vart starta i 1916, og lagde cologne for menn. Deira klassiske utgave heiter Colonia, og er ei herreduft som stadig er i produksjon, og som har fått sine obligatoriske flankerar dei siste åra.

Etter kvart oppdaga ein del damer desse duftene, og celebritetar som Audrey Hepburn og Sharon Stone har fortalt at dei brukar Acqua di Parma sine herredufter. Dermed vart merket etter kvart eit unisex-merke.

På sytti- og åttitalet var ikkje Acqua di Parma så veldig i vinden, men dei siste åra har dei fått eit oppsving marknadsmessig. I Norge finn du desse duftene på Gimle, på Koch i Bergen og Stavanger, Bente i Trondheim har dei og eg trur og dei er i salg i Haugesund.

Eg var innom Gimle og lukta på Magnolia Nobile, og det var kjærleik ved første sniff. Eg har lukta på Iris Nobile tidlegare, men ikkje fått fot for den, eg har vondt for å like store dosar iris.

Magnolia Nobile byrjar med ein frisk bergamot/ sitruskomposisjon. Den gjer at denne dufta er ei perfekt sommarduft, eller elles når du treng ein ”pick me up”-parfyme. Du vaknar av denne, utan at den er skarp og enerverande.

Etter kvart kjem den no så populære magnolianoten fram i ei lekker samansetning med jasmin, gardenia, liljekonvall og rose. Jasmin gir eit fruktig, komplekst preg, og det gir meg assosiasjonar i retning av aprikos og plomme.

Avslutninga er varmare, men ikkje varm, om det heng på greip. Dette er ei duft som ikkje på noko tidspunkt er søt, men den er heller ikkje skarp. Det er litt vanilje i avslutninga, men den er dempa, og har som funksjon å balansere det grøne som særleg kjem frå magnolia og liljekonvall.

Dette er ei velbalansert duft med klasse. Den er ikkje påtrengande, men lett til stades over lang tid. Eg føler meg elegant med denne dufta på meg. Verd å prøve!

Savory

Nei, bloggen har ikkje skifta språk eller målform. Men eg har funne eit engelsk ord som manglar på norsk, og det er savory.

Grunnen til at eg kom på det ordet i dag var at eg skulle seie noko om å bruke frukt i middagsrettar. Savory betyr at noko er ikkje søtt. Ein middagsrett er som regel savory, altså ikkje søt, men ikkje nødvendigvis så veldig salt heller. Ordet blir også brukt om det japanske begrepet umami, altså den femte smaken. Den femte smaken er smaken av sopp, soya, steikt kjøt eller ost. Den er nær knytta opp til saltsmaken, men er ein sjølvstendig smak i tillegg til salt, søtt, bittert og sterkt. Denne smaken har ikkje fått eit ord på norsk, så vidt eg kjenner til. Viss nokon har det ordet, så send meg ein e-post.

Den store familiedugnaden for å bruke opp epla i hagen til bror min er ikkje avslutta. Men vi har forstått at for å få brukt opp så mykje eple, må vi bevege oss bort frå det søte. Saft, eplemos og chutney har vi no nok av, og vi må byrje å bruke epla på nye måtar.

Eg har eksperimentert litt, og i går kveld fann eg ein ring med rå brudevold-môr i frysaren. Den vart lagt til tining, og så gjekk eg i tenkeboksen. Resultatet av tenkinga vart ei ny oppfinning, altså ein môr- og eplepai. Har du ikkje tilgang til rå môr kan du bruke andre rå pølser. Mitt beste tips er at du bør gå til din lokale slaktar. Dei har ofte sine eigne spesialitetar når det gjeld rå pølser.

Har du kokt môr kan du bruke den og, då kan du skjere den i skiver og steike den før du puttar den i paien. Dei fleste sunnmøringar forstår dette heilt av seg sjølve, men i tilfelle andre skulle lese dette vil eg presisere at tørka môr ikkje har noko i denne retten å gjere. Ein kan sikkert bruke steikt kjøtdeig, men då må den krydrast godt, elles blir det smaklaust.

Til denne paien bør du bruke syrlege eple. Eg brukte Åkerø, men den er sikkert like god med gravenstein eller aroma. Vil du lage paien utanom sesongen for dei norske epla er dei syrlege Granny Smith-epla rett val.

Slik gjer du det:

Môr- og eplepai

250 g kveitemjøl

125 g smør

1/2 ts salt

½ dl vatn

400 g môrpølse eller anna rå eller kokt pølse.

To store eller fire små syrlege eple

Ein liten raud løk

3 ss smør

1 ts sukker

3 dl riven ost, gjerne ulike slag

100 g nøytral kremost

50 g fetaost

1 dl kaffifløyte eller liknande

2 egg

Sett omnen på 200 grader. Ta fram ei paiform med ca. 20-24 cm diameter. Ha mjølet og saltet i ei matmølle. Skjer smøret i centimeterstore terningar, og ha dei i matmølla. Køyr matmølla til alt smøret er blanda i mjølet, og slå i vatnet. La kniven gå litt til, slik at deigen samlar seg rundt kniven. Ta paideigen over på bakebordet med litt mjøl, og form den til eit rundt, flatt emne. Pakk det inn i plast, og legg det i kjøleskapet ein times tid.

Rens og kutt epla og løken. Eg likar å ha løken finkutta, og epla i litt grovare bitar. Ha smør i ei steikepanne, og ha i løk og eplebitane. Strø ei teskei sukker over, og steik det heile godt i ca. fem minutt. Ha det i ei skål. Fjern skinnet på môren, slik at du står att med innmaten. Smuldre denne og steik den i panna som om du steiker kjøtdeig. Brukar du kokte pølser, så skjer dei i skiver, og steik dei på begge sider. Rør saman ostetypane i ei skål, og smuldre gjerne fetaen i mindre bitar.

Kjevle paideigen ut til ein tynn leiv, og legg den over paiforma. Dytt deigen ned i forma, og opp langs kantane. Skjer av det overflødige som heng ut over kanten. Legg kjøtet i botnen, epla og løken oppå der att, og så ostemassen. Til slutt rører du saman egg og fløyte, og slår det over. Det skal ikkje stå langt opp på kanten, så ikkje bli uroa over at det er lite væte. Steik paien på 200 grader i 40 minutt. Server med ein god salat til. Mange brukar å forsteike paiskalet, men eg syns ikkje det er nødvendig med denne paien.

Denne paideigoppskrifta er dobbel, så då kan du lage ein dessertpai til helga viss du vil. Følg med!

Øving gjer mester

I går lærte du grunnprinsippa for å få ein god gjærdeig, i dag får du oppskrifter å øve deg på. Ein ting er sikkert; det er ingenting betre enn nysteikt gjærbakst i huset. Det trengst ikkje mykje i tillegg då for å lage fest. Lykke til med bakinga!

Alt godt

Aniskringler

80 gram margarin

3 1/2 dl mjølk

80 gram sukker (ca 1 dl)

50 gram gjær (1 pakke)

1 egg

4 ts anisfrø

ca 10-11 dl sikta kveitemjøl

Smelt margarinen og varm margarin og mjølk til 37 grader. Hell dette over i ein bakebolle og tilsett sukker. Rør gjæra ut i deigvæska. Visp egget inn saman med gjæra og tilsett anisfrø. Ha i det sikta kveitemjølet litt etter litt til du får ein passe fast deig. Set deigen til heving i 25 minutt med eit handkle over. Legg deigen på bakebord strødd med mjøl, og form han til ein tjukk pølse som du deler i 20 stykke.

Trill kvart emne til ei pølse som er ca 35 cm lang. Lag ei kringle av kvar pølse. Sett kringlene på to steikebrett med bakepapir og la dei etterheve i 25 minutt med eit handkle over. Rett før du set dei i omnen penslar du dei med ei blanding av eit samanpiska egg og 1/2 dl mjølk. Strø gjerne litt anisfrø over dei.  Steik kringlene ved 210 grader midt i omnen i ca 15-20 minutt.

Kveitebollar

80 gram margarin

5 dl mjølk

50 gram gjær (1 pakke)

6 ss sukker

1 ts kardemomme

1 ts bakepulver

ca 11-12 dl sikta kveitemjøl

Smelt margarin og varm margarin og mjølk til 37 grader. Hell dette over i ein bakebolle og rør gjæra ut i deigvæska. Tilsett sukker og kardemomme. Ha i bakepulver og kveitemjøl litt om gangen til du får ein smidig deig som ikkje er for laus men heller ikkje for fast. La deigen heve med eit handkle over i 25 minutt. Legg deigen på eit mjøla bakebord og kna deigen til ein stor bolle som du så lager ei stor pølse av. Del denne i 18-20 stykker.

Trill ut bollar og legg dei over på to steikebrett med bakepapir under. Putt i rosiner viss du likar det. Etterhev bollane i 20 minutt med eit klede over. Pensle dei med ei blanding av eit samanpiska egg og 1/2 dl mjølk. Steik bollane ved 210 grader midt i omnen i ca 10-15 minutt.

Grovbrød

5 dl mjølk

5 dl vatn

50 gram gjær (1 pakke)

1 ss sukker

1 ts salt

2 ss soyaolje

1/2 dl linfrø

1 dl solsikkefrø

8 dl grov sammalt kveite

5 dl havregryn, lettkokte

ca. 12 dl sikta kveitemjøl

Varm mjølk og vatn til 37 grader. Rør gjæra ut i deigvæska. Tilsett sukker, salt, soyaolje og frøa. Ha i sammalt kveite og havregryn. Ha i det sikta kveitemjølet til slutt litt etter litt til du får ein passe fast deig. Set han til forheving i ein time. Kna ut to brød og ha dei i to 2 liters brødformer som du må smørje godt. Set brøda til etterheving i ein time. Steik brøda på nederste rille ved 220 grader i ca 45 minutt.

Det ordnar seg –

-for flinke jenter! No har eg fått eit husvære på Montmartre, ikkje-samtidig bytte, og han som bur der er utanbys i heile oktober, og vil kome til Norge neste sommar. Fint? Der sparte eg ein heil del pengar. Utfordringa er å ikkje bruke det som unnskyldning for å kjøpe fleire parfymer. Men kanskje nokre julegåver?

I do music

Eg har ofte tenkt på dette med kven som kjem langt her i verda, og kvifor dei gjer det.  Nokre har ei arbeidslyst og ein ståpåvilje av ei anna verd, og kompenserer for manglande talent med hardt arbeid. Andre er proppfulle av talent, flyt lenge på det, og kan av og til stå i vegen for seg sjølv. Musikaren i denne filmen var eit døme på det siste, iallfall i den tida eg kjende han godt. Men for ein musikar!

Reza kom frå Iran, faren var befal i sjahens hær og måtte flykte med familien sin då prestestyret tok over. Før det hadde dei levd i eit trygt tilvære i Teheran, og både Reza og søstra hadde sine pianolærarar på musikkonservatoriet i Teheran frå dei byrja på skulen. Reza låg under flygelet medan søstra øvde, og slik lærte han musikken. For oss vanlege dødelege er det ein umogeleg tanke, for han er musikken fysisk ein del av han frå han høyrer den. Den renn gjennom han og ut i fingrane på pianoet.

I flyktningleiren spelte han på ein treplanke med tangentar teikna på, og då han kom til Norge var det ikkje lenge før Einar Steen-Nøkleberg på Musikkhøgskulen plukka han opp og såg kva som budde i han. På NMH rota han rundt, fekk det administrative personalet til å rive seg i håret, professorane til å veksle mellom lykke og desperasjon, og jentene til å føle seg som Monica Lewinsky.

No gir han ut plate, den vert lansert i morgon med fest på John Dee. Men han kan så mykje anna enn dette. Han dirigerer Mozart og Fauré slik ingen har gjort det før. Han akkompagnerar opera på Underwater Pub, og spelar i bandet til Noora Noor. Mitt sterkaste minne var ein av dei mange gongane eg sto i koret og song og han dirigerte, vi framførte Agnus Dei av Samuel Barber i domkyrkja her i Oslo. Taket løfta seg, himmelen opna seg og vi mana fram helikoptera frå jungelen i Vietnam inn over Oslo.

Bortkasta arbeid

Her held vi på i årevis, og prøver å lære mennene i våre liv at sokkar i sandalane er ein dårleg idé. Er det så kaldt at du må ha sokkar, så må du droppe sandalane. Er du bleik så blir du ikkje mindre bleik av å ha tærne inni sokkane. Har du så stygge tær at du er flau over dei, så få deg ein pedikyr. Det er ikkje meir komplisert enn som så.

Men så er det ei kreativ sjel som kjem opp med denne  geniale idéen, der du kan kombinere fenomena. Sokk og sandal i ein og same konstruksjon. Alle argument fell til jorda, bortsett frå dette: Du må ha pedikyr med desse og. Så det så.

Baketriks

Meir Heidi-triks – som eg har sagt er det Heidi som kan å lage mat av oss to. I dag lærer ho bort alle triksa ein må kunne for å lukkast med gjærdeig. Veldig nyttig, spør du meg!

Alt godt

Å kjenne lukta av rykande fersk gjærbakst er nydeleg. Ingen ting er så godt som heimebaka brød, kringler og bollar. Fordelen med å bake sjølv er at du avgjer kva mjøl som skal vere i. Ofte er grovbrød som vi kjøper ikkje så grove likevel og vi blir fort lei smaken. Å få til god gjærbakst er lettare enn du trur, det vanskelegaste er i grunnen å kome i gang.  Har du lite erfaring med gjærbakst  er det lettast å starte med grove deigar. Den deigen kleimar seg ikkje så lett fast i fingrane og er lettare å forme. Å be venner på rykande varm gjærbakst, eit kveldsmåltid, der små og store er samla vert alltid vellukka.

FRAMGANGSMÅTE FOR Å FÅ TIL EIN GOD GJÆRBAKST:

1.            Dersom det skal vere margarin eller smør i deigen byrjar vi alltid med å smelte dette.

2.            Deretter varmar vi vatn/mjølk saman med margarinen og let dette verte 37 grader.

3.            Dette kallar vi deigvæska, og vi har den over i ein bakebolle

4.            Vi rører ut gjæra i deigvæska.

5.            Skal det vere egg i deigen tilset vi det no og piskar det inn med ein visp.

6.            Deretter tilset vi salt, sukker og eventuelt olje om det skal i.

7.            Først no tilset vi mjølet. Vi byrjar alltid med å røre det grove mjølet inn først.

Det fine kveitemjølet tilset vi til slutt. I oppskriftene står det alltid cirkamengde med kveitemjøl. Dette er fordi kveitemjøl endrar vekt under lagring og det er vanskeleg å oppgi nøyaktig vekt/mål.

KONSISTENS PÅ DEIGEN.

Ein gjærdeig skal vere laus utan å vere klissete. Vi seier gjerne at han skal sleppe bollen, men når gjer han eigentleg det? Det er når den ikkje er som tyggegummi når du tek i han. Det lønner seg å lage ein litt laus deig i første omgang, for så å strø meir mjøl over og klappe mjølet inn i deigen etter kvart. Ein laus deig kan du gjere noko med, ein fast deig gir sjelden  eit godt resultat. Du må opparbeide deg ei deigkjensle og øving gjere meister. Det med deigkjensle er faktisk det aller viktigaste. Å bake er eigentleg ein kunst…

HEVING

Ein deig skal forheve i bakebollen. Små deigar i 25-30 minutt og brød i om lag ein time.

Etterheving er og viktig, etter at baksten er ferdig forma. Småbakst bør etterheve i ca. 25-30 minutt og brød i ein time.

SALT OG SUKKER I GJÆRDEIG:

Tilset vi sukker i ein gjærdeig vert det ekstra næring for gjæra, og gjæringsprosessen kjem lettare i gang. Det gjev også ein god, rund smak. Men for mykje sukker vil hemme gjæringsprosessen. I brød kan du og godt bruke sirup eller honning som søtingsmiddel.

Salt i deigen vil forsterke glutennettverket som held på gassen som gjæra utviklar. Vi du vite meir om det baketekniske kan du lese boka ”Bakebok for mannfolk” som eg ga ut på Landbruksforlaget for nokre år sidan.

Grove rundstykke

75 gram margarin

2 dl mjølk

2 dl vatn

1 ts salt

50 gram gjær (ein pakke)

3 dl grov sammalt kveite

ca. 7 dl sikta kveitemjøl

Smelt margarin. Varm margarin, mjølk og vatn til 37 grader og hell dette i bakebollen. Ha i salt. Rør ut gjæra i deigvæska. Tilsett sammalt kveitemjøl, det grove altså. Ha i det sikta kveitemjølet til slutt litt etter litt til du får ein passe fast deig. Kjenn på deigen og vurder om den er passe fast. Sett deigen til heving i 25 minutt med eit handklede over. Kna deigen  på bakebordet og del han i 16 stykker.

Trill ut rundstykker som du legg på eit steikebrett med bakepapir, og let etterheve i 25 minutt. Steik rundstykka ved 220 grader midt i omnen i 15-20 minutt.

Grove sniglar

50 gram gjær

2 1/2 dl mjølk

50 gram gjær ( 1 pakke)

1 ts sukker

3 dl grov sammalt kveite

ca 3 dl sikta kveitemjøl

Smelt margarin. Varm margarin, mjølk og vatn til 37 grader og hell dette i bakebollen. Ha i salt. Rør ut gjæra i deigvæska. Tilsett sammalt kveitemjøl. Ha i det sikta kveitemjølet til slutt litt etter litt til du får ein passe fast deig. Sett deigen til heving i 25 minutt med eit handklede over. Kna deigen på bakebordet og trill deigen ut til ei pølse som delast i 12 emne. Trill ut kvart emne til ei pølse som er ca 25 cm lang og snurr kvar pølse til ein flat snigel. Etterhev sniglane på eit steikebrett med bakepapir i 25 minutt. Steik sniglane ved 220 grader midt i omnen i ca 15-20 minutt.

Viktig oppdrag

Vi har vore på viktig oppdrag i Vestfold i dag, planlegging av stad og logistikk rundt eit staseleg bryllup neste sommar.

På vegen stakk vi innom Rosehaven på Gamle Horten gård, ein lekker liten kafé som sel fine, heimelaga smørbrød, salatar og varm sjokolade.

- Og denne deilige butterdeigsnurren, med sjokolade og vaniljekrem. Eg har framleis litt mageknip, men det var verd det.

Men du får ikkje berre god servering i Rosehaven, du kan kjøpe lokale matprodukt og andre spesialitetar som ein bør ha i skapet heime. Lekkert, ikkje sant?

Sminketips

Når du skal ut på den raude løparen, og stylisten din seier at du har litt mørke ringar under augene, så han må legge på litt ekstra lyst der, ikkje høyr på han. Det ser berre rart ut, tru meg.

À Paris!

Så er det avklart, eg skal til Paris 2.-6. oktober! Eg har fått invitasjon til ei parfymemesse, og skal ned og lukte meg igjennom fem dagar. Eg tek gjerne imot tips om plassar å bu, har sendt ut tilbod om boligbytte, men ikkje fått napp. Men det ordnar seg alltids. Eg gler meg!

Vet du?

Jeg samler øyeblikk med deg

som en sulten hund

eter med hele kroppen

og hver muskel i helspenn

Jeg vil ikke skjemmes

enda alle har sagt

jeg må.

Som en hest

med senket hode

og skjelvende flanker

uten dekke i regnet

stygge sår i skinn og hold

etter sporer

lengter jeg etter

mørk varm stall

med deg.

Herbjørg Wassmo

Det er ikkje heilt over!

Det er framleis roser i hagen, og eg klipper dei og tek dei inn i små vasar. Sjølv om sommaren eigentleg er over har dei fine dagane vi har hatt no i september gjort at mykje framleis blomstrar i hagen som om ingenting har skjedd. Snart kjem dei første frostnettene, og då er det for seint. Så hiv deg rundt, og ta med saksa ut. Det må ikkje vere blomar heller, det kan vere strå, frøkapslar, eføy og andre bladvekster. Lag deg ein bukett og kos deg med det som er att av sommaren.

No skal vi ut og vere med på Kulturnatta, trettenåringen har nokre vennar som skal opptre, og det er masse fint å oppleve og å vere med på. Programmet finn du her.

Ha ei god helg, du som stikk innom!

Ein kan ikkje tenke på alt…

-som for eksempel at for å få ein vellykka sopptur er det ein fordel at det har regna dei siste to vekene. Det har det ikkje gjort i Oslo, men eg tenkte ikkje på det då eg endeleg fekk ein ettermiddag for meg sjølv, og kunne stikke av til min favorittskog og leite etter sopp.

Det er ikkje så mange soppar eg er trygg på. Favorittane er traktkantarell og gul trompetsopp, og finn eg kantarellar blir eg lykkeleg.

Steinsopp kan eg, piggsopp er også enkelt. Kremler er litt styrete, stort sett er dei skarpe, og får ikkje vere med heim. Risker er og flot sopp, men dei gode er ikkje så mange av.

Åkersjampinjong er lett, dei har ei karakteristisk stjerne som dekker dei brunrosa skivene.

Traktkantarellen er ein favoritt, sjølv om eg slit med å skilje den frå gul trompetsopp.

Sjølv om det ikkje har regna på lenge så fann eg nokre soppar som vart med heim. I dag trur eg det var mest trompetar, dei er intenst gule i stilken, og lette å kjenne igjen. Traktkantarellen har litt meir gråleg stilk, men stort sett same fasong.

Desse skal i omnen for å bli tørka, så blir dei køyrt i matmølle til soppmjøl. Kjempefint å ha i supper, sausar og gryter, og mine pysete barn, som ikkje likar konsistensen på sopp, syns det smakar nydeleg.

Eg tørkar soppen over natta i steikeomnen med varmluft på ca. 40 grader. I døra set eg ei tresleiv, slik at fukta slepp ut. Soppen eg fann i dag var så tørr at den var ferdig etter tre-fire timar. Etter ei regnskur eller to blir det meir å finne, det er eg sikker på.

Siste nytt frå duftfronten

Sidan eg har farta litt rundt i det siste, så tenkte eg det kunne vere på sin plass å seie litt om dei duftnyhenda eg har støtt på undervegs.

Marc Jacobs Lola, i den søtaste flaska eg har sett på lenge, har komt til Gardermoen og København. Den er frisk, ikkje så intenst fruity-floral som så mykje anna nytt i det siste.

Den er verd ein sniff, sjølv om den har mykje av standardnotane som vert brukt no for tida. Grapefrukt, rosa peppar og peon, høyrest det kjent ut?

På Kastrup såg eg den nye til Lolita Lempicka, Si Lolita. Ingen andre plassar, den har altså ikkje komt til Illums eller Magasin enno (d.v.s. pr. 9. september).

Også den er friskare enn ein kunne frykte, litt meir krydra enn Lola og litt “vaksnare” enn dei tidlegare Lempicka-duftene. God staying power, og ei tiltalande duft.

Flaska skal vere inspirert av ein firkløver, så viss du vil ha eit hint av lykke rundt deg så er altså dette dufta å ha på seg.

På Gardermoen hadde dei fått inn YSL Parisienne, den søte veslesøstra til YSL Paris. Lekker flaske, lik den gamle men litt slankare.

Dufta er som Paris prega av rose og fiol, med innslag av peon, patsjuli og vetiver.

I tillegg har den ein udefinerbar metallisk, mineralsk note. Som lukta av eit par nye, høghæla lakksko som du har dansa i berre ein halvtime, eller lukta av ei ny, fin veske som ikkje er skinn. Det høyrest rart ut, men det fungerer.

Fiolen gjer den til ein no-no for meg, men likar du fiol er dette ei flott duft.

Nokre av dei nye duftene har komt hit og.

Idole frå Giorgio Armani er ei behageleg fruktig orientalsk duft, lett å like og å ha på. Den har iallfall komt til Glasmagasinet, der eg lukta på den.

Er du på leit etter ei nær, ukontroversiell haustduft er den verd å prøve, iallfall medan vi ventar på Sensuous. Den er no så nær som Gardermoen, men har ikkje komt til Oslo enno.

Sensuous er også ukontroversiell, noko varmare enn Idole og med litt meir styrke, sjølv om den er på den snille sida til Estee Lauder-duft å vere.

Det kjedelegaste ved den er eigentleg flaska. Korleis er det mogeleg å ha all verdas designarar flokke seg rundt deg, og likevel ikkje klare å kome opp med noko meir sexy enn dette? Det einaste eg kan seie er at boksen er endå kjedelegare. Men den hiv ein vel likevel.

Ei anna hauststjerne som og har kome til Oslo, sjølv om eg berre har funne den på Eger, er Narciso Rodriguez EdP Intense for her og for him.

Kva kan eg seie? Triste greier, først og fremst når det gjeld styrke. Den er så diskret at du må heilt inntil huda og trekke inn djupe drag for å kjenne den.

Den er behageleg, muskprega, på ein måte alkoholvarianten av NR Musc oil, den grisedyre sengeparfymen som vart lansert saman med NR For Her. Skuffande, altså.

Men flaska er lekker, der har Estee Lauder noko å lære.

Desse $&#%?#”$% bananfluene!

Har du som eg kjøkkenet fullt av små, svimete vesen som ikkje let seg fange, og som et på alt du har framme? Dei er bittesmå, men likevel er dei kjempeekle. Eg føler at eg er ei dårleg husmor, som ikkje klarer å halde kjøkkenet mitt reint.

Like sikkert som at bjørnebæra og plommene modnar så kjem bananfluene inn i huset. Dei lever i blomsterjord, i søpla og andre fuktige plassar.

Krigen er i gang her i huset, og eg har funne to tiltak som fungerer. Det eine er ei avansert vidareutvikling av det gamaldagse spiralforma fluepapiret som han onkel Nils hadde i fjøset, denne gongen i form av lekre, gjennomsiktige klebrige ark. Dei kan vere lit plundrete å sette opp, men når dei først er på plass funkar dei som ei kule.

Mine heiter CurEra, og eg har kjøpt dei på Ica Maxi. Eg har så vidt eg huskar også sett dei på Plantasjen. No ser arket som heng ved vasken ut som ei slagmark for tredje flueverdenskrig, og eg nyt synet.

Tiltak nummer to tyr eg til når fluearket ved vasken er fullt, og behovet er akutt. Eg fyller nokre teskeier med vin i ei skål, og har i ein drope Zalo.

Fluene elskar vinen, men når dei prøver å lande som eit anna sjøfly, har zaloen øydelagt overflatespenninga i væska, så dei søkk til botnar, berusa og vonaleg lukkelege. Herved er tipsa vidareformidla, gje ikkje opp kampen mot småfluene! (Bildet viser fangsten sidan i går kveld i ti-tida.)

Grøda i hus

Å få grøda frå hagen i hus er ei sann glede. I dag har eg plommer på kjøkenbenken, og lagar ein lett pai.

Når det først er plommeår renn det over. Her hos oss er det plommeår i år, og dei vi får plommer av slit med å bli kvitt dei. Eg melder meg frivillig, og tek i mot det eg får.

I hagebyane i Oslo står det mange frukttre, og du kan lett finne eit skilt som seier at du kan kome og plukke. Mange eldre bur med store hagar, og treng ikkje på langt nær så mykje frukt som hagen produserer. Då støttar eg prinsippet om å dele goda. Mange set også kasser med eple ved porten, slik at dei som ikkje har epletre kan få. Fint, ikkje sant?

I dag har eg altså fått ein balje med plommer frå foreldra til ein kompis, og eg bestemte meg fort for å lage ein deilig pai med krema fyll. Fyllet er lagd med kesam, kremost og egg, og eg gir ekstra smak med vanilje.

Pai er så lett å variere, den kan vere salt og søt, sunn eller syndig, alt etter kva du puttar i den. Eg elskar pai til middag, med asparges, sopp, bacon og løk, eller med kremost, laks, grasløk og dill. Når eg brukar pai til dessert har eg ofte litt sukker i paiskalet, til middag er skalet nøytralt på smak. Du kan altså bruke oppskrifta nedanfor, men dropp sukkeret dersom du skal ha paien til saltmat.

Mange syns det er vanskeleg å lage sin eigen paideig. Eg lærte det tidleg i mi matlagingskarriere, med den svenske matformidlaren Carl Butler si idiotsikre oppskrift.

No har eg lagd det så mange gongar at det går utan oppskrift, men hovudprinsippet er det same: Dobbelt så mykje mjøl som smør målt i gram, og ein liten slump vatn til å binde deigen saman. Denne oppskrifta er passe til ei 20-22 cm paiform.

Når ein bakar paideig skal ein ikkje bruke mjølet si forklistringsevne i særleg grad, så deigen skal knaast ganske lite. Eg brukar matmølla mi, og har i mjølet først. Så kuttar eg smøret i terningar, og har det oppi. Så køyrer eg matmølla til alt smøret er fullt blanda inn i mjølet.

På dette punktet ser deigen ut som ei grynete masse. Når du så har i eitt par-tre spiseskeier vatn, vil deigen samle seg om kniven, og du kan ta den ut. Eg likar å kjevle deigen ut. Kna den saman til ein klump, og kjevle den ut på godt mjøla bord medan du dyttar den saman når den sprekk i sidene.

Flytt så deigen over forma, og dytt den nedi. Eg brukar ein liten skarp kniv og skjer kanten av. Så dyttar eg den litt opp att med fingrane, for deigen krympar litt under steikinga. Så stikk eg nokre hol i botnen med kniven eller ein gaffel, for å hindre at botnen blæs seg opp slik den lett kan gjere viss den er tett. For paiar som er veldig våte kan det lønne seg å forsteike botnen noko, men stort sett er det ikkje nødvendig. Ein forsteikt botn blir meir sprø og mindre ”soggy” enn ein der ein har hatt fyllet direkte i paien. Slik lagde eg plommepaien:

Plommepai

Deig:

250 g mjøl

125 g smør

2 ss sukker

2-3 ss kaldt vatn

Fyll:

200 g kremost naturell

1 beger kesam

4 egg

4 + 1 ss sukker

2 ts ekte vaniljesukker

8-10 plommer

Sett omnen på 190 grader. Ha mjølet og sukkeret i ei matmølle. Skjer kaldt smør i terningar, og ha det i mjølet. Køyr matmølla i nokre sekund, til smøret er finfordelt i mjølet. Ha i vatnet, og køyr deigen til den samlar seg rundt kniven. Ta deigen ut, kna den saman og kjevle den ut på benken til passe storleik. Legg den over forma, dytt den nedi, og skjer av kantane. La den kvile litt.

Bland saman alt til fyllet unntatt plommene og 1 ss sukker med ein miksar. Slå det i paiskalet. Vask og tørk plommene, og del dei i båtar med ein liten, skarp kniv samstundes som du fjernar steinen. Legg dei side om side i eit fint mønster i fyllet. Dytt dei litt nedi.

Steik paien til den er nokolunde fast, steiketida vil variere men eg brukte 40 minutt. Prøv deg fram med å dra paien ut, og dytte forsiktig på fyllet midt på med ei skei. Når den er ferdig skal den vere nokolunde fast, men framleis mjuk. Virkar det som om fyllet framleis er flytande i midten må paien steike lenger.

Server paien med ei kule is og ein plommesaus.

Plommesaus

15 plommer

5-6 ss sukker

1 ts vaniljesukker

Del plommene, og fjern steinen. Legg dei i ei gryte, og ha i sukkeret og vaniljesukkeret. Kok opp forsiktig, og rør jamt og trutt. Når plommene er møre kan du ta sausen av plata. La sausen kolne litt før du køyrer den glatt med matmølle eller stavmiksar.

Legg to-tre skeier plommesaus på ein asjett, legg på eit stykke pai og ei kule vaniljeis. Pynt med eit mynteblad viss du har.

Ei Heidi-suppe til

Heidi er lidenskapeleg glad i poteter, og i dag lagar ho ei lekker potetsuppe.

Alt godt

Du skal få ei oppskrift på ei potetsuppe som eg brukar å lage. Vi har vår eigen potetåker og det er stor stas når vi kan grave fram dei første nypotetene om hausten. Vi et nemleg poteter 365 dagar i året og vi blir aldri lei denne milde gode potetsmaken. Vil eg ha variasjon kokar eg  potetsuppe. Den er svært god, spesielt saman med kvitløksbrød.

Då kjøper eg ein loff, skjer han i skiver og smør ei blanding av margarin og hakka kvitløk på kvar skive. Så legg eg loffen i ei seng av aluminiumsfolie og bakar han i omnen på 225 grader til han vert sprø.

POTETSUPPE

1/2 purre

Fem poteter

1 liter vatn

Ein terning grønsaks- eller kjøtbuljong

2-3 ss crème fraiche eller rømme

2 ss tørka dill eller frisk dill om du har.

70 gram riven kvitost

150 gram skinke – reker eller bacon. Alt etter kva smak du ønskjer.

Rens, skrell og hakk purre og poteter i små bitar. Kok dei møre med buljongterningen og vatn. Det tek ikkje meir enn 10 minutt. Ha i crème fraiche eller rømme. Vil du ha suppa glatt, kan du ta den av varmen når du har kome hit, og køyre den glatt med ein stavmiksar, eller bruk potetstapparen for å få den litt jamnare. Rør inn dillen og riven kvitost.  Bruk gjerne ein ost med mykje smak, som cheddar eller jarlsberg.

Smak om suppa treng meir salt, og kvern peppar over. Til slutt har du i hakka skinke, skrella reker eller litt sprøsteikt bacon. Dei ferdigkutta baconterningane i pakke er fine når ting lyt skje fort.  Spe suppa med meir buljong om ho vert tjukk i konsistensen. Nam!  Denne porsjonen held nok ikkje til meir enn fire svoltne, men den er til gjengjeld lett å doble.  Husk at suppa ikkje skal koke opp etter at osten er hatt i.

Solanum Tuberosum er poteten sitt latinske artsnamn. Dei første potetplantene kom truleg til Norge omkring 1750. Embetsmenn som hadde studert ved universiteta lenger sør i Europa delte opplysningstidas landbruksentusiasme, og ville gjerne vere med å prøve ut den nye planta her heime.

Til Norge kom og mange arbeidarar frå utlandet som tok planta med seg. Så på slutten av 1700 talet var det fleire grupper som ivra for å ta i bruk poteten. Prestane stod på talerstolen og preika entusiastisk om potatos eller kartofler, og dei dyrka poteter sjølve.

Det gjekk rykte om at potet kunne føre til spedalskheit og mange vart skeptiske. Gjennombrotet for potetdyrkinga kom med uåra på slutten av 1700-talet.  Mykje regn og kulde øydela kornhausten og poteten blei brukt som erstatning for graut og flatbrød. Så poteten har vore i hardt ver mang ein gong. Kven veit, kanskje overlever den Fedon-bølgja og. God potethaust!