Godt nytt år!

2009 har vore eit strålande år på mange måtar, først og fremst på grunn av at eg vart lokka utpå og lagde min eigen blogg. Det har vore humpete og, så eg har faktisk endå høgare forventningar til 2010.

Dei innerste ynskja mine held eg for meg sjølv, men eg ynskjer iallfall lesarane mine eit spennande nytt år, med gleder, utfordringar og alt det som høyrer med til å vere menneske.

Biletet ved sidan av er nyttårsbordet vårt, og på det skal vi servere gravlaks, kalkunbryst med hasselbäckpoteter og ein deilig nugatti-mousse som du snart får oppskrifta på.

Ha ein fin nyttårskveld, bruk briller viss du skal styre med fyrverkeri og ta vare på små og dei firbeinte. Godt nytt år!

Delt lykke er dobbelt lykke

Eg har inngått ein avtale med barna mine; dei får ikkje ting-og-tang-adventskalendrar eller sjokoladekalender, men dei får ei gåve. Ei kalendergåve.

Trettenåringen er i førstedivisjon når det gjeld maskaraforbruk, og fekk Diorshow Black i ei lita toalettmappe med ein eyeliner og ein miniskugge med fire fargar rundt fersken, brunt og krem. Stor suksess, og alt som reduserer bruken av turkis er av det gode.

Elleveåringen elskar Lego starwars enn så lenge, og fekk Pirate tank med Hondo Ohnaka, Turk Falso og Obi-Wan Kenobi som mannskap. Stor lykke. Den vart kjøpt inn på Glasmagasinet (kombinert med ein liten tur i parfymeavdelinga, sjølvsagt). Vi tok heisen ned frå leikeavdelinga, og den nyslåtte eigaren av piratskipet var så lykkeleg at han trakk meg ned til seg og ga meg ein stor smask på kinnet akkurat idet heisdøra gjekk opp.

I kaféen i første etasje sat det ein mann med kaffikoppen sin. Heilt på refleks smilte han det største smilet sitt til oss. Eg trudde først han kjende oss, men det gjorde han ikkje. Han syns nok berre det var koseleg å sjå at elleveåringar framleis elskar mammaen sin utan atterhald. (Han visste jo ikkje noko om kva som låg i posen.)

Pausekunst

Eg tenkte eg skulle finne noko fin pausemusikk, men så fann eg denne pausekunsten i staden. Er ikkje dette heilt vanvittig?

Au, au, au

Kort melding: Veldig vondt i kraftig forslått venstrearm (den eg brukar mest). Klassisk fall i trappa, ned frå nattakos, utan promille, men med bok og headset i hendene som ein sjølvsagt brukar meir krefter på å halde fast på enn å sleppe dei og ta seg for.

Muligens noko mindre blogging dei næraste dagane, iallfall ingen lange epistlar. Godt nytt år, utan trappefall!

Festmenyen

No har du forhåpentlegvis fått kvile ut i juledagane, og har samla krefter til den store festen. Festkomitéen må samlast igjen, og fordele oppgåvene for sjølve festdagen og dagane før. På dette tidspunktet løner det seg å lage ein (ganske) nøyaktig tidsplan.

Når skal dei siste tinga handlast, kvar skal dei oppbevarast, kven skal lage kva, kven skal frakte det som må fraktast og kven skal vere kvar på sjølve dagen. Som du ser av menyen, kan både forretten og desserten lagast i god tid på førehand. Bestem kven som skal handle inn til og lage desse, og når dei skal leverast på ”festplassen”.

Husk å fryse ned isbitar til den store festen. Eg brukar plastposar til isbitar, og så tek eg ut isbitane av plastposane nokre dagar før festen, og legg dei laust i ei bøtte i frysaren fram til festen. Då slepp du å bli stressa over å måtte trykke kvar isbit ut av plasten medan utolmodige gjestar heng over deg.

Så er det sjølve menyen. Den består av tre rettar: Festterrine med løyromsaus til forrett, andebryst med bjørnebærsaus og ovnssteikte poteter til hovudrett, og omnsbakt frukt til dessert. I festterrinen skal vi prøve å bli kvitt litt av røykelaksen som har kome i hus i jula på ein original måte. Du kan og bruke grava laks. Mine oppskrifter er til 8 personar, skal du ha fleire gjestar gangar du opp mengdene tilsvarande.

Oppgåver 29. desember: Sjekk drikkevarene – har du nok av alt? Sjekk servise, bestikk og glas. Er alt reint? Har du nok? Husk nokre ekstra! Ta fram nokre vasar, det kan hende at nokon har med blomar, og då er det kjekt å ha ein tom vase klar. Sjekk at du har alt du har planlagt å pynte med. Ta fram og vask om nødvendig dukane. Slip knivane dine. Det er kjedeleg å lage mat med sløve knivar! Ta ut kvit fisk og laks frå frysaren og legg i kjøleskapet viss du ikkje skal kjøpe det ferskt.

Oppgåver 30. desember: Lag festterrinen. Sett opp bord og stolar. Stryk dukane. Gjer bjørnebærsausen klar fram til tilsmaking. Kjøl ned alle drikkevarer som skal vere kalde.

Oppgåver 31. desember: Siste møte i festkomitéen, gjennomgang av alle oppgåver – er alt i boks? Pynt bordet og resten av rommet. Gjer det og pent i gangen, og rydd bort klede som heng der frå før viss festen er heime hos nokon. Husk reine handdukar, nok toalettpapir og Kleenex på do. Ei perfekt vertinne har også Paracet, blank neglelakk og plaster i bakhand, om ikkje anna så til seg sjølv…

Vask og kutt opp potetene, legg dei i kaldt vatn. Skrell og kutt opp dei øvrige grønsakene, legg dei i kaldt vatn. Skrell og kutt opp frukta i grove bitar, større enn til fruktsalat. Den kvite frukta skal leggast i sitronvatn (pærer etc.), resten av frukta kan leggast i ein bolle med fruktsalat. Vend potetene i ein balje med olje og krydder. Dekk med plast. Pisk opp crème fraiche med melis til desserten. Sett kaldt.

Anrett terrinen på salatblad, pynt med delte sherrytomatar og dekk med plast. (Sausen skal på rett før dei vert sett inn på bordet.)

Dusj. Et noko.

Handleliste:

Gulrøtter

Sellerirot

Purre

Fenikkel

Crème fraiche

Kremfløte

Kvit fisk (viss du ikkje har i frysaren)

Laks (ditto)

Sitron

Fersk dill

Egg

Lettrømme

Raud løk

Lakserogn eller lodderogn

Sherrytomatar

Kyllingkraft på flaske viss du finn, viss ikkje må du ta terningar

Tørka rosa peppar

Frosne bjørnebær (Prøv å finne utan sukker. viss ikkje, må du skylje dei litt)

Diverse fersk frukt, som honningmelon, kiwi, ananas, pærer, appelsiner, mandariner, ferske fiknar viss du får tak i, fersken, nektarinar, etc.

Vaniljestang (viss du ikkje kjøpte det sist eg skreiv om det.)

Salatgrønt til å legge terrinen på, ruccola, issalat eller det du måtte finne

Kaffe/te

Kjøkkenrull

Dopapir

Zalo (dette er ikkje tøys, du vil ikkje tru kor mange som går tom for dopapir eller zalo rett før festen byrjar…)

Andebrystet går eg ut frå at du allereie har i frysaren etter at du bestilte det før jul. Har du ikkje det, prøver du hos slaktaren likevel, eller kanskje du kjenner nokon som har ender i hagen? Viss ikkje, kan du bruke kalkunfilet eller i naudsfall kyllingfilet. Ulempa med kyllingfilet er at dei du får kjøpt her rundtomkring er så små at du må ha mange for å mette gjestane dine. Og så går du også glipp av den fine andesmaken.

Festterrine – kan (og bør) lagast ein eller to dagar før festen.

300 gram kvit fisk, til dømes hyse, steinbit eller torsk

500 gram fersk laks

200 gram røykt eller grava laks

5 dl crème fraiche

2 egg

safta av 1/2 sitron

4 1/2 dl kremfløte

2 ss hakka, frisk dill

Ca. 1 ss salt

1 ts knust rosa peppar

Rens og klargjer laksen og den kvite fisken, og skjer all fisken i terningar. Filetane skal vere heilt bein- og skinnfrie. Det er viktig at alle ingrediensane er kalde når du lagar farse, elles kan det i verste fall skilje seg. Køyr den ferske laksen glatt med 3 dl crème fraiche og eitt egg i matmølla. Spe i 3 dl. fløyte litt og litt medan matmølla går på lågare fart. Ha i ca. 2 ts salt, 2 ss sitronsaft og rør inn 1 ts grovknust rosa peppar. Velg den tørre typen, ikkje sylta rosa peppar.

Smak på farsen, det kan hende du syns det skal meir sitron i, eller meir salt. Men ha i tankane at laksen som skal ligge mellom farselaga også er salt. Sett farsen kaldt. Køyr den kvite fiskefileten glatt med 2 dl crème fraiche og eitt egg i matmølla. Spe i 1 1/2 dl fløyte litt og litt medan matmølla går på lågare fart. Vend inn den hakka dillen i fiskefarsen. Smak til med ca.1 ts salt , 1 ss sitronsaft og kverna peppar. Smak på farsen om den er passe salt og syrleg.

Smør ei lita brødform med olje, og ha i halvparten av laksefarsen. Skjer røyka eller grava laks i så tynne skiver som råd er, og legg eitt lag over laksefarsen, men ikkje heilt ut i kanten. Ha den kvite farsen i forma oppå lakseskivene, og glatt ut. Så kjem eit nytt lag med grav-/røykalaks på same måte. Så har du i den siste delen av laksefarsen, og glattar ut. Steik terrinen i vassbad ved 120 grader i ca. 1 time. Kjenn på terrinen når steiketida nærmar seg slutten, den skal vere mjuk men spenstig, viss det gjer deg noko klokare.

Vassbad er ein fin måte å steike ”finare” mat på, men det kan vere risikabelt. Eg brukar å setje inn langpanna, så kokar eg opp vatn i vasskokaren eller i ein mindre kjele, og så heller eg vatnet i forma. Vatnet skal nemleg vere nær kokande når du set inn forma. Når steikinga er ferdig, tek eg terrinen ut, men let vatnet stå igjen og kolne i omnen. Då reduserer du risikoen for skolding!

Når forretten skal serverast, vender du terrinen på ei fjøl, og skjer den i relativt tynne skiver. Løsnar den ikkje ved første forsøk kan det hjelpe å senke forma forsiktig med i varmt vatn. Når forma vert oppvarma løsnar terrinen lettare. Kvar kuvert skal få to tynne skiver. Server med minitoast lagd av baguettar (gjerne halvsteikte) som du har skore i tynne skiver og rista i ovnen i 5-6 minutt ved 230 grader. Pass på heile tida, så dei ikkje vert brent. Bruk varmluft om du har det.

Dette kan du gjere fleire timar før dei skal serverast.

Rømmesaus

1 beger lettrømme

4 ss lodderogn, løyrom eller lakserogn

2 ss finhakka raud løk

Salt og peppar

Ei lita klype sukker

Safta av ein sitronbåt

Sausen bør lagast rett før servering. Rør saman alt, men vent med å salte til du har smakt på sausen. Saltsmaken på sausen avheng naturleg nok av kor salt rogna er.

Andebryst i bjørnebærsaus

Andebrysta skal rutast på ”svor”-sida, og gniast inn med salt og peppar. Dette kan du gjere tidleg på ettermiddagen. Legg dei til side så lenge.

Potetene kan gjerast klare tidleg på ettermiddagen, dei skal vaskast grundig men ikkje skrellast, og delast i båtar, kvar potet i 6-8 båtar, alt etter storleiken. La dei ligge i vatn til dei skal setjast i omnen, ca. 1 time før hovudretten skal serverast.

Ei stund før potetene skal steikast, legg du dei i ein stor balje, strør over raust med salt og peppar og provencekrydder, og ringlar over olivenolje. Så må ein som ikkje skal ha pene negler under middagen vende potetene i krydder og olje til alle potetene er dekte. Legg potetene i ei langpanne som er kledd med bakepapir. Bakepapiret hindrar at potetene legg seg fast i botnen på langpanna.

Rett før servering (omtrent når gjestane byrjar på forretten) skal andebrysta steikast. Tørk andebrysta, og steik dei på god varme i bittelitt nøytral olje, 6 minutt på svorsida og så 6 minutt på kjøtsida, og så kan du la dei kvile i ti minutt. Kok ut panna mellom kvar steikerunde, og saml på sjya som dannar seg. Sidan dette må gjerast rett før gjestane går til bords, så bør det delegerast til einkvan som ikkje skal stå i døra og stråle og ta imot gjestane.

Bjørnebærsaus

1 1/2 liter kraft av høne/kylling ELLER 1 dl kyllingfond blanda ut i 1 1/2 liter vatn viss du ikkje har kraft

400 gram usukra bjørnebær (skyll dei viss dei er sukra)

5 ss smør

Kok opp vatnet med fond eller krafta, og ha i bjørnebæra. Skum av dersom det dannar seg skum på toppen. La dette koke friskt i 20 minutt. Sil frå bæra, og kok inn væska til ca. halvparten. Så langt kan du førebu sausen dagen før festen.

Varm sausen opp att, ha i den oppsamla steikesjya og smak til med salt og peppar, og kanskje ei klype sukker. Syns du sausen smakar godt, men er litt tynn, kan du jamne den med litt maizena rørt ut i kaldt vatn. Rett før servering rører du inn smøret. Sausen skal ikkje koke etter at smøret har kome i.

Som tilbehør strimlar du skrelte gulrøtter, purre, squash og sellerirot, og dampar det fort i ei panne med litt vatn, salt og peppar og ein klatt smør. Får du tak i fenikkel, så bruk det og. Ha i gulrøttene og sellerirota (og eventuelt fenikkel) først, og purren og squashen til slutt. Dette treng ikkje lang koketid, og bør gjerast rett før servering. Skrelling og snitting kan skje tidlegare på dagen, oppbevar grønsakene kaldt og under plastfolielok.

Omnsbakt frukt

Nyttårsdesserten er såre enkel, men smakar fantastisk, og det er jo avgjerande på ein dag som nyttårsaftan. Dersom du får tak i amaretto, som er ein mandellikør, er det ekstra godt, men det er ikkje nødvendig.

Det viktigaste med denne desserten er at du treng ditt eige naturlege vaniljesukker, ikkje det du får på boks frå Freia. Få tak i ei ekte vaniljestang. Ta 300 gram melis i eit glas, splitt vaniljestanga i to, og skrap ut dei små, svarte frøa som er inni. Ha dei og stanga i glaset, og rist. Dette bør du gjere i god tid.

Dagen før festen går du ut og kjøper det du måtte finne av fin, fersk frukt. Eg brukar ferske aprikosar eller nektarinar, dei faste, lyse melonane, fersk fiken viss du får tak i det, fersk ananas, faste pærer, aromatiske eple og druer.

Skrell og rens frukta, del den i passe bitar og legg dei i ei eldfast form. Du treng ca. ein kilo rensa frukt til 8 personar. Dryss over to-tre spiseskeier av det heimelaga vaniljesukkeret ditt. Dette kan du gjere kvelden før festen, så lenge du set frukta kaldt, og har plastfolie over. Medan hovudretten vert boren inn, går frukta i omnen, 200 grader i 25-30 minutt. Viss du vil, kan du slå over ein dl. amaretto eller den likøren du har i kremen, sjå under. Du kan også bruke portvin, sherry eller liknande, eller berre sukkerlake, 1 dl sukker og 1 dl vatn som du har kokt opp og avkjølt.

Kremen bør du lage eitt par timar før gjestane kjem. Ta 5 dl crème fraiche i ein bolle, og rør inn 2 ss heimelaga vaniljesukker og 2 ss amaretto viss du har det. Du kan også bruke sitruslikør som Cointreau eller Grand Marnier, det blir ein annan smak, men det er også godt. Du kan sjølvsagt også droppe alkoholen. Server frukta i porsjonsskåler med ein god klatt krem til. Godt nytt år!!

Noko av det søtaste II

Dette vesenet delar vi hus med i jula. Han (Ja, han er ein fullt utstyrt han) får bu her medan eigaren, som går i klassa til trettenåringen, er i Egypt.

Hannen, som ikkje har namn, oppfører seg som ein fullbefaren fjortis, han søv til langt på dag, vekslar mellom å vandre overlegent rundt og å ville ha kos, og er konstant svolten. Om natta er han heilt propell, og fartar rundt i huset og finn på rampestrekar. I natt velta han dei fine duftlysa som sto på badet ned i badekaret med eit helsikes rabalder. Heile familien sto i sengene, og lurte på kva som hadde skjedd. Spennande netter, altså. Jaja, han har iallfall ikkje byrja ringe og be oss hente seg. Han held seg stort sett innandørs.

Får vi gjestar legg han seg bak fryseskapet og blir der til dei har gått, til stor fortviling for små, søte kusiner som gjerne vil kose med han. Han let seg berre kose med av menneske over 10 år, med god impulskontroll.

Men han er søt som ein blome og, denne katten. I ettermiddag tok eg far i huset på fersk gjerning i å stå og kose med pusen, endå han har vore imot kattar i alle dei åra eg har kjent han. Sjølv birkebeinarar kan mjukne, altså.

Noko av det vakraste XXV

Så og seie kvar sommar frå 1990 til 2000 var eg på Toneheim på kordirigentkurs, eg sat i øvingskoret som dirigentelevane skulle lære av å dirigere. Vi hadde heile skulen til disposisjon, og det var fine sommarveker på Hamar. Vi song til politiet (lang historie), hadde konsertar i Vangskyrkja og livsvarige vennskap oppsto desse intense åtte dagane vi var saman kvar sommar.

Ein kveld gjekk eg forbi auditoriet, og såg at det sat nokon ved flygelet. Eg gjekk inn, og sette meg heilt bakerst. Det var berre pianisten og eg i salen. Pianisten var (og er) ein anerkjent solist og akkompagnatør frå vestlandet, men han var på kurset som korsangar og dirigent, ikkje som pianist.

Medan eg sat der spelte han fleire stykke av Edvard Grieg, men det som gjorde størst inntrykk på meg var Ensom vandrer, eit av dei lyriske stykka i hans Opus 47 no. III. Det er så vakkert, så melankolsk og så ettertenksomt, og han som spelte det for meg (og kanskje mest for seg sjølv) spelte det heilt utruleg nydeleg. Brazz brothers har også spelt inn ein versjon av denne, den er også verd å lytte til om du kjem over den eller opplever dei på konsert.

Vi er klare!

I ettermiddag kjem slekta, og fåreribba (som enkelte kallar pinnekjøt) ligg i vatn for å bli klar i tide. Seks digre kålrabiar skal bli til stappe, og fem kilo mandelpoteter er klare til koking.

I vasken ved sidan av ligg fire ringar med brudevollmår til tining. Det er alt for lite, but what can one do. Vi får late som om den ikkje finst, og gje ungane pølser.

Eg brukar å la måren ligge oppå fåreribbene den siste timen, då er den dampa ferdig til kjøtet er klart. Når den ikkje ligg direkte i vatnet treng den litt lenger tid, men den misser ikkje så mykje smak når den får ligge slik i fåreribbedampen.

Desserten står på loftet, det er ein deilig karamellpudding som eg lagde på veslejulaftan med eggeplommene som vart til overs etter at eg lagde plettar til naboen (og litt til oss sjølve. )

Det er fint å ha eit stort kaldloft som eit ekstra kjølelager no i jula, der kan vi ha brus, farris, grønsaker og andre ting som ikkje må stå i kjøleskapet. Loftet held 6 grader, så det fungerer fint. Mørkt er det og, så slepp vi grøne poteter.

Ute lavar det ned, sjå snødrevet på vindauget bak rabbene, det renn nedetter glasrutene. Det er stille i huset, det er ikkje så mange i oppgangen som er heime.

Når slekta renn inn seinare i dag vert det livleg. Vi vert åtte vaksne og sju barn. Det er alltid koseleg å møtast til juleselskap sjølv om vi sjåast “heile tida” elles.

Eg huskar når søskena til min far møttest, dei var seks, og med ektefellar og barneflokkar var vi raskt over 20 i juleselskap. Stor ståhei, og det var alltid kjekkast på slutten når vi hadde “tødd opp”, og ikkje ville heim.

Slik såg hagen “min” ut i går kveld, vakkert, ikkje sant?

Dei 200 beste

Når nyåret nærmar seg går vi inn i listejournalistikkens æra. Då kjem det lister over alt mellom himmel og jord. Denne gongen er det lista over dei 200 beste hjerte-smerte-låtane gjennom tidene, som du finn her. Eg reknar meg som ein hjerte-smerte-låt-ekspert, og syns slike lister er morsomme.

Frå min ståstad syns eg det var lite og feil Stevie Wonder, eg stussa på at dei har teke med My cherie Amour og You are the sunshine of my life, begge up-tempo glade lykkelåtar. Derimot har dei droppa den hjarteutrivande Lately, ein av mine store favorittar. Eg skulle og ynskje at dei hadde med Little Green av Joni Mitchell. Veldig mange fine har fått sin velfortente plass, som til dømes 50 ways to leave your lover og You’ve got a friend. For ikkje å snakke om I’m not in love, ein annan personleg favoritt.

Kva syns du? Køyr debatt! (Og så kan du jo høyre på I’m not in love for å kjenne på stemninga.)

God jul!

No sig julefreden ned over huset her midt i byen. Det som skulle gjerast er gjort, og no skal vi nyte jula i fred og ro. Nedanfor ser du julevindauget mitt, med hjartet frå serenidipitycat midt på vrihasseltreet. Tusen takk! (Og vindauget speglar ei scene frå Love actually. Mmmm…)

Eg ynskjer alle blogglesarar ei fredeleg jul og eit godt nytt år, takk for at de har vore innom, lagt att kommentarar og inspirert meg til å halde på vidare med blogginga.

Kjærleik, kjærleik

I staden for å lage leverpostei sit eg og gret over dette.

Juletrøflar

Trøffel. Smak på ordet. Elegant, aromatisk og tiltalande.

Trøflar er to ulike ting, dei som vert gravne opp av jorda rundt gamle eiketre i Frankrike, og ein spesiell type sjokoladekonfekt. Det er sjokoladekonfekten du skal få lære meir om hos meg i dag.

Sjokoladetrøflar vert lagd ved at du smeltar sjokolade, tilset litt smør og fløte, og i tillegg eit smaksstoff av eit eller anna slag. Eg har eksperimentert på kjøkkenet i det siste, og lagd to typar trøflar som skal serverast som konfekt til kaffien og teen i jula. Utfordringa blir å halde trøflane unna nysgjerrige fingrar, dei kan freiste ein stakkar over evne.

I tillegg har trøflar det aller best når dei vert oppbevart kaldt. Sjokoladen får enno lågare smeltetemperatur når den vert blanda med smør og fløte, og difor bør dei få vere i ein lufttett boks i kjøleskapet fram til dei vert servert. Og du, no når vi nærmar oss jul huskar du på at det er berre kremfløte og meierismør som gjeld, ikkje sant? Trøflar kan ikkje lagast med Soft Soya og kaffefløte, sånn er det berre. Eg brukar normalsalta smør, for eg likar saltsmaken frå smøret saman med sjokoladesmaken. Du vil nok finne kokkeoppskrifter på trøflar som seier at du skal bruke usalta smør, men det blir ikkje like godt, sann mine ord.

Den første trøffelvarianten du får oppskrift på er skogsbærtrøffel. Eg brukte ein pose med blanda bær frå frysedisken. Har du eigne bær i frysaren er det kjempefint. Blandinga eg brukte var med bjørnebær, bringebær, blåbær og rips (har du funne rips i skogen nokon gong, forresten?), men bruk den blandinga du syns er best. Eg blandar og mørk og lys sjokolade. Det er fordi eg kan styre meg for den sterke mokkasmaken i den mørkaste sjokoladen. Likar du mørk sjokolade kan du bruke berre det. Slik gjer du det:

Skogsbærtrøflar

150 g mørk sjokolade

150 g lys sjokolade

300 g skogsbær

60 g sukker

3 ss kremfløte

50 g meierismør

200 g sjokolade til dypping

Pynt i form av strøssel, kakao, melis, bladgull og det som verre er.

Grovhakk sjokoladen. Ha bæra i ei gryte (dei kan gjerne vere frosne) saman med sukkeret. La det koke opp og trekke ei stund. Sil frå frø og slikt, og kok inn safta til du har ca. 1,5 dl bærsaft. Ha det i gryta saman med fløten og den hakka sjokoladen. La sjokoladen smelte i bærblandinga på låg varme medan du rører forsiktig. Det må ikkje koke. Ha i smøret til slutt, og rør det heile glatt. Er det framleis klumpar kan du bruke ein stavmiksar for å køyre det glatt.

Ha trøffelmassen i ei låg vid form, til dømes ei eldfast porselensform. La den stå i kjøleskapet til massen har stivna, gjerne over natta. Bruk ei skei eller eit kulejern og lag trøffelbitar som du syns er passe store. Set bitane på eit brett i kjøleskapet, har du det travelt kan du til og med sette dei i frysaren.

Smelt 200 g sjokolade ei skål som er smal nede og vid oppe. Det gjer det lettare å dyppe trøffelkulene. Varm skåla (og dermed sjokoladen) opp over vassbad. Vassbad lagar du ved å koke opp litt vatn i ein ganske liten kjele, og så set du over ei skål som lok med botnen ned. Då smeltar sjokoladen utan å kome i kontakt med vatn. Får sjokoladen vatn i seg vert den grå og kornete.

Ta ei og ei trøffelkule på ein gaffel, og dypp den i den flytande sjokoladen. Sett kulene på eit bakepapir, og dryss med pynt med ein gong. Når sjokoladen stivnar festar ikkje pynten seg. Sett trøflane kaldt etterpå.

Mokkatrøflar lagar eg av rein kjærleik til mine medmenneske. Eg likar nemleg ikkje kaffi, og dermed blir denne konfekten alt for sterk for meg. Men andre blir lukkelege over mokkatrøflar, og det er vel det jula handlar om, er det ikkje? Å glede andre? Slik gjer du det:

Mokkatrøflar

300 g mørk sjokolade

2 ts pulverkaffi

1 ss kokande vatn

50 g sukker

50 g meierismør

3 ss kremfløte

Mokkabønner til pynt

Hakk sjokoladen fint. (I denne oppskrifta har sjokoladen mindre væske å smelte i, så difor må den vere litt meir finhakka.) Ha smøret og kremfløten i ei lita gryte med sukkeret, 1 ss vatn og kaffipulveret. Smelt det heile forsiktig. Ta gryta til side, og rør inn sjokoladen. Rør det heile glatt.

Desse trøflane brukar eg å sprøyte i plisserte konfektformer. La trøffelmassen kolne litt, men ikkje så mykje som med skogsbærtrøflane. Ha massen i ein kremsprøytepose, og sprøyt den i små former. Pynt dei med ei mokkabønne på toppen. (Eg hadde ikkje mokkabønner oppdaga eg, så eg måtte bruke kakestrøssel. Det vart ganske stilig, det og, syns du ikkje?)

Til slutt tek eg med ei oppskrift på kvit gløgg. Det er ein gløgg basert på eplecider og kvitvin, og har ein lettare, ”vaksnare” smak enn den vanlege raude. Slik gjer du det:

Gløggekstrakt

5 dl eplecider (du kan bytte den ut med eplejuice viss du vil)

3 ss brunt sukker

Fire klementiner

Ein bit ingefær

Ein stjerneanis

10 nellikspiker

To kardemommekjerner

Ein bit kanelbork

Ha eplecideren i ei gryte, og varm den opp. Knus kryddera, og ha dei i saman med brunsukkeret. Del klementinene i to, press ut safta, og ha både saft og skal i gryta. La det heile trekkje på svak varme i ein halvtime. Trekk gryta av plata, og la den stå til den har kolna. Sil frå alt rusket.

Varm opp 2 liter cider og ei flaske kvitvin i ei gryte. Ha i ekstrakten. Smak til om du syns det trengst meir sukker. Server gløggen i pene glas med ei klementinskive som pynt på glaset. Velbekomme!

Noko heilt ujulete

Denne songen er Bette Midler sin finaste, syns eg. Det er The wind beneath my wings, frå filmen Beaches. Den kom i 1988, og er forteljinga om vennskapet mellom barnestjerna CC Bloom (Bette Midler) og den rike jenta Hilary frå San Fransisco (Barbara Hershey). Bodskapen (slik eg tolka den) er at når ein har vore verkeleg nær kvarandre så er det alltid ein veg tilbake til vennskapet og varmen.

Finn du filmen, så sjå den. Den er ei skikkeleg tåreperse, utan happy ending, men av og til treng ein det, syns eg. Og sangen er fantastisk. You raise me up? Move over. Denne var først.

Ei lita ekstragåve

Når eg gjev gåver til ein familie, både store og små, samlar eg det i ein stor pose. Eg kjøper fine handleposar på IKEA, i år var dei med raudt og kvitt mønster, og merkar dei med ein lapp med namn på. Oppi der går alle gåvene, julekort og gjerne nokre små ekstragåver.

I år er ekstragåvene opptenningsrullar.

Eg tek aviser, fjernar stiftane og delar den opp i tre og tre ark, sånn cirka. Så klipper eg kvar arkstabel i tre, og rullar dei saman til ein fin rull som eg knyter saman med bomullshyssing eller noko anna som brenn godt.

Gjennom heile hausten har eg samla på lysrestar etter kubbelys. Dei smeltar eg i vassbad, for eksempel ved at eg legg dei i eit romsleg glas oppi vatn som eg held rundt kokepunktet.

Her gjeld det å smøre seg med tolmod, det tek litt tid å smelte stearinen.

Når stearinen har smelta dypper eg papirrullane ned i glaset, først øvre halvdel og så andre. Eg let dei stivne på bakepapir mellom dei to dyppingane.

Til slutt samlar eg ti og ti i ein brødpose, og set på eit sløyfeband.

Med desse rullane er det lett som på ein plett å tenne opp i sjølv dei mest gjenstridige omnane.

Når du skal tenne opp ute i skogen er dei også kjempefine. Kvar gong klassa til datra mi skulle i skogen om vinteren vart dei bedne om å ta med ein vedkubbe kvar til bålet.

Men jenta mi vart trekt til side og fekk beskjed at om ho tok med eitt par av dei opptenningsrullane, kunne ho sleppe å ta med vedkubbe. Ein måte å bli populær hos friluftslæraren på, altså.

Slik vart dei sjåande ut til slutt. Ein fin måte å bruke avfall på, lysrestane hadde elles berre gått rett i søpla. Her kjem dei til nytte.

Rare ting som gjev meg julestemning

Virrvarr har posta sine julestemningsting, og så lurer ho på kva vi andre treng for å kjenne på julekjensla. Eg veit ikkje om mine ting er så rare, men her er dei iallfall:

1. Bugge Wesseltoft sin CD “It’s snowing on my piano”. Den byrjar å surre og gå rundt midten av november. Før julemarsipanen kjem i hus.

2. Å bake dei franske pepparkakene og lage gløggekstrakt saman med gode U. Eg trur første gongen vi gjorde det saman var i -84.

3.  Å halde på med greier på kjøkkenet lenge etter at alle har lagt seg.

4. Å synge julekonsertar. Eg har hatt eit langt opphald, men dei to siste åra har eg gjort det igjen. Deilig.

5. Tuss og Troll.

6. Å aldri sjå Askepott og nøttene heilt igjennom. Eg veit ikkje kvifor, men eg har aldri sett heile.

7. Å gå opp i huset til søskenbarna mine og takke for gåvene etter at vi har pakka opp våre.

8. Eit kjøleskap som er heilt sprekkeferdig av mat. Og så kjem foreldra mine med meir.

9. Bilda vi tek etter oppakkinga der ungane poserer i det dei har fått av klede. Utanpå det dei har på seg frå før, sjølvsagt.

10. Riskrem  servert etter at vi er så mette at vi held på å sprekke.

11. Lange lister med kven som fekk kva frå kven, ført i pennen av svigermor.

12. Lukta av julekaffi frå gåveposen som søstra mi har gitt oss. Eg drikk den ikkje, men luktar gjerne på den.

13. Den atterhaldslause gleda i andletet til ein du har gjeve ei gåve til og som vart oppriktig overraska og fornøgd.

14. Å kjøpe eit digert juletre hos gubben frå Solør nede i krysset, treet må vi kappe av litt på for å få stjerna på plass.

15. Å sove lenge om morgonen.

16. Å gå over plenen og hente dei tomme kakeboksane frå naboen og ta dei med tilbake for å fylle dei på nytt. Som eg har gjort kvart år sidan 1991. Dei same boksane.

17. Sviblar, med jorda vaska av, i ei glasskål.

18. Heile familien på lang tur i gatene, pent kledde, på første juledag.

Det var mine, kva er dine?

Det vesle huset i skogen

I dag hadde vi den store pepparkakebakedagen. Pepparkakehus høyrer alltid med til vår jul, sjølv no etter at borna mine har blitt store. Vi har også små søskenbarn som gjerne vil kome innom på denne spesielle dagen. Då er det viktig å ha ein god deig som er lett å jobbe med, og som rekk til to hus, mange store hjarte og endå nokre figurar som kan illudere dei som bur i det fine huset.

Det finst mange pepparkakeoppskrifter, og resultatet kan variere. Eg har gode erfaringar med deigen under, der ein kokar opp sukker, smør og sirup. I nokre oppskrifter har ein også i fløten når ein kokar det heile opp, då tek kolninga lenger tid. Når ein kokar opp smør, sirup og sukker vert sukkerkorna løyst opp godt. Eg har prøvd deigar der smør og sukker er rørt kvitt. Då vert steikeflata meir ujamn, og ein ”ser” spora etter sukkeret.

Pyntinga av huset foregår etter alle kunstens reglar. Vi limar huset i hop på den ”farlege” måten, med smelta sukker. Det gjer det meir stabilt, syns eg.

Huset har søte småruta vindauge, dei lagar eg med gamaldagse sitrondrops, som eg knuser og legg i opningar i deigen. Når eg steiker kakene smeltar sitrondropsa og lagar fine, gyldne karamellglas.

Du kan også bruke bringebærdrops, men drops med kunstige søtningsstoff kan ikkje brukast. Kamferdrops fungerer til nød, men dei karamelliserer ikkje så lett som fruktdropsa. Sprossene er lagde av tynne deigpølser som er lagt i kryss.

Utfordringa med å lage pepparkakehus er at ein gjer det berre ein gong i året. Det gjer at ein ikkje alltid huskar frå år til år kva som er lurt og kva som ikkje er lurt. Eg har brukt å ha same storleik på tak og vegg, og gløymer for kvart år at det er lurt å ha taket litt kortare og litt breiare. I år huska eg på å lage det litt kortare, men eg gløymde å lage det litt breiare. Ja ja, ein kan ikkje huske på alt her i verda.

Eg har funne såkalla dropsmatter som eg kjevlar ut husdelane og kakene på. Det gjer heile operasjonen utruleg enkel, ved at eg slepp å flytte delane frå der eg kjevlar dei ut til steikebrettet. Dropsmattene går rett i omnen som bakepapir. Du kan også bruke tynne silikonmatter, men dei er ikkje så lette å bake på. Slik gjer du det:

Pepparkaker

300 g meierismør

2 dl sirup, eg brukar mørk

4 dl sukker

2 dl kremfløyte

1 ts nellik

1 ts malt ingefær

1/2 ts peppar

4 ts kanel

2 ts bakepulver

ca. 900 g kveitemjøl

Bland smør, sirup og sukker i ei tjukkbotna gryte. Varm opp til sukkeret er heilt smelta, altså rundt kokepunktet. Ta gryta av plata og la blandinga kolne litt. Rør i fløyten. Sikt i krydder, bakepulver og mesteparten av mjølet. Rør alt i hop til ein jamn deig. La deigen stå kaldt til neste dag.

Del deigen opp i passe bitar. La dei bitane du ikkje jobbar med ligge i kjøleskapet. Elt deigen i litt mjøl på bordet og kjevle den til den er ca. 3 mm tjukk.

Lag ein mal, til dømes av overhead-plast eller demonter ei plastmappe. Skjer ut malar som er så store som du vil ha dei, du treng to sideveggar, to gavlar og to takplater. Mål opp at takplata går litt utanfor veggen, og at veggen på gavlen (før den skrår inn) er like høg som langveggen.

Legg malane på deigen, og skjer dei ut med ein skarp kniv. Pass på at du ikkje skjer igjennom bakepapiret eller silikonmatta du brukar. Stikk ut vindauge med det du måtte ha. Vi har brukt sirupsnippformer på høgkant til gavlvindauge, det vart kjempefint. I år vart det loket til kanelboksen, og rundt gavlvindauge. På langsida brukar eg loket til ein firkanta krydderboks, ei tom fyrstikkeske er også fin storleik.

Pirk ut deigen inne i vindauga. Legg eventuelt på sprosser, og dryss knust drops i opningane. Pass på at du ikkje får knust drops på sjølve deigen, det brenn seg og ser ikkje så fint ut. Steik delane i omnen på 175 ° C i ca. 10 minutt.

Smelt 3 dl sukker på middels sterk varme i ei steikepanne. Rør innimellom så varmen fordeler seg og sukkeret smeltar jamt.

Dypp den eine gavlen i sukkeret og la det drype av. Sett den tett inntil den eine langveggen. Dypp den andre langveggen, og sett den inntil gavlen. Dypp begge sider av den siste gavlen i same runde, og dytt den mellom dei to langveggane. Dypp til slutt den eine takplata, og dytt den saman med den andre. Legg taket på huset medan det framleis er litt bevegeleg. Fyll eventuelt på med meir smelta sukker frå ei tresleiv for å lime taket fast ordentleg.

Eg brukar også eit stort hjarte som eg stikk ut mindre hjarte i. Desse får og dropsfyll i opninga. Så stikk eg ut eit hol til sløyfeband med tuppen på ein epleutstikkar. Har epleutstikkaren sagtaggar kan du også gjere det etter at kaka er steikt, i tilfelle du gløymde sløyfeholet før steikinga.

Lag glasur av tre eggekviter (stor porsjon!) og nesten ein pakke melis. Pisk eggekviten stiv. Ha i melisen litt og litt medan du fortsatt piskar. Dette blir på ein måte ein marengsmasse. Den er mykje meir stiv og lett å handtere enn ein vanleg melisglasur med vatn eller flytande eggekvite.

Eg har glasuren i ein kraftig pose med glidelås. Tre posen nedi eit litermål, brett den utover kanten. Då kan du lett fylle glasuren i posen. Har ikkje posen glidelås så knyt den igjen. Klipp eit bittelite hol i eine hjørnet. Det viktigaste er at glasuren berre kjem ut der den skal nemleg gjennom det vesle holet. Lykke til med pepparkakebaksten!

Noko av det vakraste XIV

Eg måtte sjekke når denne plata kom ut, det var altså i 1997. Sidan det trur eg at eg har gjeve bort nærare 20 av den til slekt, vener og kjende. Den gjev meg julekjensle i løpet av dei to første taktene. Den gjer at blodtrykket går ned, skuldrane senkar seg og alt blir roleg og fint.

Bugge Wesseltoft har hatt mange vellykka prosjekt, men eg trur “It’s snowing on my piano” er noko av det han verkeleg har tent pengar på, og det er han vel unnt. Len deg tilbake og lytt til denne, og fryd deg over dei som bygger snømann i videoen. Ha ein fredeleg kveld!

Jul i siste lita

Så nærmar juledagane seg med stormskritt, og panikken breier seg blant oss som tek ansvar for at jula skal bli ei fin oppleving for alle.

Har eg huska alle julegåvene? Har alle julekorta kome fram? Kvifor har vi forresten fått så få julekort i år? Har eg huska rabbe og surkål? Kva skal vi gje dei som ikkje vil ha lutefisk førstedag? Listene vert lengre og lengre, og kontoen tømest før du får sukk for deg.

Eit logistikktips viss du bur saman med ein du prøver å få til å ta medansvar er å lage to handlelister: Ei liste er for dei tunge tinga, og det som ikkje kan gå gale. Den andre er for dei tinga der ein må ha litt fingerspisskjensle for å velje rett i butikken. La gemalen handle inn (og dermed også betale for) alle drikkevarene, ei kasse mandarinar, rabbe, surkål og poteter, og brudevollmoren kan han og sikkert få til viss han kjem seg i nærleiken av Brudevoll. Så kan du kose deg med å handle juleposteien, fåreribba, rullen og nokre gode ostar. Det er heller ikkje ei skam å dra to turar. Det er ingen grunn til å slite seg ut og bere brokk på seg ved å skulle rekke alt i ein runde.

Eit anna tips er å velje sine slag med omhu. Nokre kampar må berre få ligge, som til dømes at alle stablar med papir, aviser og blad rundt om i huset skal vere sorterte og rydda før jula ringer inn. Eg brukar store pappesker, og legg stablane oppi. Så går dei på loftet. Uti januar finn vi dei att, og har ikkje sakna noko av det, så då kan dei sannsynlegvis kastast. Då har ein iallfall tid til å sette seg ned og sortere kva som er verd å ta vare på, og kva som kan gå til attvinning.

Det er og ein kunst å lage nokre få ordentleg gode ting som alle gjestane får smake, og som gjer at alle tenker at du verkeleg har gjort deg føre. Det har du gjort, med den eine eller dei få tinga, så det er berre å stråle seg i glansen. At ikkje alt sølvet er pussa blir mindre nøye då.

I fjor lagde eg ein diger porsjon av rom-rosintrøflane mine, og jammen måtte eg ikkje lage ein til før juledagane. Det skal ikkje så mange til (to for å vere nøyaktig) før ein føler at ein har fått nok, men problemet er berre at høvet då det kunne passe å ta to til dukkar opp så altfor ofte. Eg brukar digestive-kjeks, det er grove engelske kjeks som er kjempegode med smør og brunost på. Du får dei i alle butikkar. Slik gjer du det:

Rom-rosintrøflar

70 g rosiner

1 dl rom

200 g digestive-kjeks

60 g fint, brunt sukker (demerara)

1 strøken teskei kanel

60 g valnøtter

0,6 dl kremfløte

250 g mørk sjokolade

90 g lys sirup

125 g malte valnøtter

Legg rosinene i bløyt i romen. Dette kan du gjere i god tid, men minst ein time før du rører alt i hop. Mal 125 g valnøtter, og ha massen i ei låg, vid skål. Hakk resten av valnøttene fint. Eg brukte matmølle til alle desse operasjonane, og då går det veldig fort å få hakka alt. Bland knuste kjeks, sukker, kanel og 60 g valnøtter i ein bolle.

Hakk sjokoladen, og ha den i ei gryte saman med sirup og fløte. Smelt det over låg varme. Hell det over kjeksblandinga. Ta rosinene ut av romen, hakk dei, og ha alt inkludert resten av romen i kjeksblandinga. Sett bollen i kjøleskapet til massen har blitt fast.

Trill kuler av trøffelmassen. Eg brukte eit slikt kulejern som eg har kjøpt som melonkulejern, men som eg hovudsakleg brukar til å ta ut kjernehus av eple og pærer med. Det fungerer veldig bra, så lenge eg dyppar det i ein matolje utan smak (som solsikkeolje, soyaolje eller rapsolje) med jamne mellomrom. Eg lagde passe store kuler med kulejernet, før eg trilla dei runde og fine med hendene. Du bør bruke matolje som smørjing på hendene og, for dette er ganske klistrete greier.

Etter kvart som du trillar kuler kan du legge dei i dei malte valnøttene. Rull skåla rundt slik at nøttemjølet festar seg på heile kula. Eg kjøpte fine små skåler på loppemarknad, og gav bort skåler med romtrøflar med cellofan over til jul. Stor suksess!

Ta med som vertinnegåve når du vert beden i selskap, det er mykje kjekkare å få dette enn ein kvadratmeter Kong Haakon. Romen kan bytast ut med konjakk, og den har og blitt lagd med whisky av ei eg kjenner utan at det på nokon måte reduserte kvaliteten eller opplevinga. Skal du lage dei alkoholfrie kan du kanskje bløyte rosinene i eplejuice og nokre dropar romessens, prøv deg fram.

Pass no på at du får litt tid med beina på bordet, med ein god kopp te og eitt par-tre romtrøflar i ei diskret lita skål. Då er julefreden sikra!

Endå fleire dessertar?

Ja, eg har faktisk tre dessertoppskrifter til. Desse er Heidi sine, og her får du lære å lage heimelaga sjokoladepudding med vaniljesaus. Eg kan love deg at den er betre enn Tine sin. Eg lagar alltid pikekyss sjølv, men det går fint å lage pikekyssdesserten med kjøpte. Men her og er dei heimelaga best, ikkje minst fordi du veit kva som er i dei.

Alt godt

Sjokoladepudding

8 dl mjølk

2 ss kakao

4 ss sukker

2 ts vaniljesukker

7 plater gelatin

Kok opp mjølk, kakao, sukker og vaniljesukker, og set det til sides. Legg gelatinplatene i kaldt vatn i ei skål og la dei ligge der i 5 minutt. Vri gelatinplatene opp og legg dei i ei skål. Slå litt varm kakao over gelatinen og rør han ut i den varme blandinga. Hell så denne blandinga i kakaoen medan du rører flittig. Gelatinen må ikkje koke, så du må ikkje ha gryta på varm plate medan du gjer dette. Avkjøl blandinga litt og hell puddingen i ei glasskål. Det har lett for å verte eit botnfall i puddingen, så den vert finare viss du rører litt i den før den vert stiv. Ikkje rør etter at den har stivna.

Vaniljesaus

1 egg

4 dl mjølk,

( evt. 3 dl mjølk og 1 dl fløyte)

2 ss potetmjøl

2 ss sukker

1 ss vaniljesukker

Ha alt saman i ei panne og varm dette under stadig omrøring til sausen tjuknar. Sausen må ikkje koke fordi her er egg i. Avkjøl sausen og server den saman med sjokoladepuddingen.

Pikekyssdessert

1 pose ferdigkjøpte marengstoppar, ofte kalla pikekyss (eller heimelaga.)

3 dl kremfløyte

2 bananer

200 gram blå eller grøne druer

rips eller anna bær.

Pisk fløyten stiv. Bland inn marengstoppane, bananskiver, halve druer og ripsbær eller anna bær om du har. Ha dette over i ein dessertbolle og pynt med marengs og druer.

Bær- og isdessert

Denne desserten er  Åste Holhjem sin spesialdessert og den er utruleg god!

2 liter vaniljeis

litt bær, for eksempel rips, bringebær, blåbær eller bjørnebær

3 dl kremfløyte

2 beger skogsbæryoghurt.

Legg yoghurt, vaniljeis, bær og piska krem lagvis i ein dessertbolle. Bruk den bærsorten du sjølv har i frysaren. Du kan og blande ulike bærsortar. Desserten bør etast før isen har smelta.

To til

-dessertar, altså. Eg trur til og med eg har fleire på lager. Riskrem er ein klassikar som “alle” kan. Men det er ein første gong for alt. Difor tek eg den med likevel, i tilfelle ein eller ei som arrangerer jul for første gong på eige kjøkken stikk innom.

Riskrem

Denne oppskrifta er ikkje så stor, så har du mange dessertglade rundt bordet må du kanskje doble ho.

3 dl ferdigkokt risengrynsgraut.

2 dl kremfløyte

1 ss melis

1 ts ekte vaniljesukker

Du kokar altså ein risengrynsgraut på førehand. Langkokt risengryn er best, men den på 20 minutt går og fint. Du MÅ salte grauten, utan salt vert den daud i smaken og riskremen vert heller ikkje god. Ørlite salt må med for å framheve sødmen i riskremen.

Pisk kremfløyte og tilsett melis og vaniljesukker. Vend den kokte grauten inn i den piska kremen. På den måten ser du betre når det er passe mykje ris i forhold til mengda krem. Ha riskremen i ei glasskål og set han i kjøleskåpet til avkjøling.

Raud saus

1 dl saft

3 dl vatn

2 ss sukker

2 ts potetmjøl

1 dl vatn

Kok opp saft, vatn og sukker. Rør potetmjølet ut i 1 dl vatn. Når safta kokar trekker du panna til sides og rører inn potetmjølsjamninga til sausen vert passe tjukk. Du må ikkje koke ein saus med potetmjøl, då vert sausen tynn att. Forklistringsevna til potetmjølet er nemnleg på 70 grader. Brukar du maisenna treng du ikkje tenke på dette, den jamninga toler koking.

Appelsinfromasj

Denne oppskrifta kan også lett doblast viss du får gjestar.

2 egg

1 dl sukker

1 1/2 dl appelsinjuice

1 1/2 dl piska kremfløyte

5 plater gelatin

4 ss kokande vatn

Pisk kremfløyten. Deretter legg du gelatinplatene i kaldt vatn i ei lita skål. La dei ligge der i 5- 8 minutt. Medan du venter på at gelatinplatene skal bløyte seg piskar du eggedosis av egg og sukker. Når du har gjort det slår du appelsinsaft i eggedosisen og tilset den allereie piska kremfløyten. Kok opp 4-5 ss vatn i ei panne og legg dei oppvridde gelatinplatene i. Platene skal no smelte inni vatnet og verte flytande, men gelatinen må ikkje kokast.

Slå den rennande gelatinen sakte inn i fromasjen under stadig omrøring. Ha fromasjen i ei glasskål og set han kjølig. Pynt gjerne med nokre strimlar appelsinskal eller nokre tynne skiver av appelsinen. Du kan kandisere appelsinskalet ved å koke det lenge i ein sterk sukkerlake. Det ser lekkert ut.

Dessertar til jul

Å lage dessert er ei stor glede. Du har god tid, og kan lage den dagen før. Dermed kan du møte gjestane dine med senka skuldrar når dei bankar på døra. Alle likar dessertar. Etter ein god middag vert desserten prikken over i-en. Maten vert drygare med ein dessert til slutt, du kan rekne at det går litt mindre av hovudretten når du varslar at det er ein deilig dessert i vente.

I dei fleste oppskriftene på gode juledessertar skal det vere vaniljesukker. Sist eg var på ein ICA-butikk fann eg ekte vaniljesukker, med svarte prikkar! Finn du det, så kjøp det, og finn du det ikkje så mas på butikksjefen der du handlar for å få han til å ta det inn.  Det smakar SÅ mykje betre enn vanleg vanilin-vaniljesukker, som er smaksett med kunstig vanilje. Merket er Tørsleffs, og grossisten heiter Haugen-gruppen, kan du seie til kjøpmannen din. Får du tak i slikt vaniljesukker kan du redusere litt mengda vaniljesukker i oppskriftene, for smaken er meir intens.

Karamellpudding

1 1/2 dl sukker

1 vaniljestang eller 3 ts vaniljesukker

6 dl heilmjølk

3 dl kremfløyte

6 ss sukker

6 egg

Ha 1.5 dl sukker i ei avlang brødform og sett forma på middels varm kokeplate. Karamelliser forma utan at sukkeret svir seg. Sukkeret skal altså smeltast i botn og på sidene av forma. Sett forma til avkjøling. Glasuren kjem til å sprekke, det gjer ingen ting.

Splitt vaniljestanga på langs, skrap ut dei små, svarte frøa og ha frø og stang i ei gryte saman med mjølk, fløyte og 6 ss sukker. La det heile få eit oppkok, og avkjøl blandinga litt. Pisk egga lett saman. Hell mjølkeblandinga over eggemassa medan du rører godt.

Sil blandinga over i den glaserte forma. La forma stå 10 minutt før du set ho inni omnen.

Steik puddingen ved 125 grader vannbad på nederste rille. Forma skal stå i ei langpanne fylt  halvt opp med varmt vatn. Eg brukar å koke opp vatn i vasskokaren eller i ein kjele, det tek lang tid å koke opp vatn i langpanna.

Steik puddingen i 1 1/2 time. Stikk ein kniv inni puddingen og sjå at det ikkje kjem mjølk piplande fram, då er han steikt. Når du tek ut forma, må du ikkje ta ut langpanna, då skvalpar det garantert. La langpanna stå i omnen til omnen og vatnet har kolna, så unngår du skolda leggar!

La puddingen stå til dagen etterpå før du vender forma på eit fint, avlangt fat. (Den kan godt stå to dagar og, så lenge den står kaldt. Karamellsmaken vert berre meir intens.) Då har fuktigheita frå puddingen gjort karamellen om til karamellsaus, og det heile smakar himmelsk!

Fest i sikte!

No byrjar det å nærme seg, og dei næraste dagane kjem det til å vere så fullt opp med ting å gjere at no gjeld det å tenke klart. Som eg har nemnt tidlegare kjem eg til å kome med forslag til ein nydeleg nyttårsmeny, men det kan hende at det løner seg å tinge enkelte råvarer i god tid.

Menyforslaget mitt kjem til å innehalde andebryst, så gå til den beste slaktaren du veit om, og be han eller henne ta inn det for levering i romjula. Andebrysta vert som regel importert frosne frå Frankrike, så risikoen for svinn og tap er minimal. Skal du mot formodning til Sverige før jul, så kjøp det der. Halv pris… Du kan og kjøpe nokre pakkar frosne bjørnebær og legge i frysen, og så kan du fundere på kva vi skal bruke dei til! Finn du ei vaniljestang på din veg, så kjøp den, del den i to, og skrap ut frøa. Ha frøa og stanga i eit glas med 300 gram melis.  Dette vert verdens beste vaniljesukker, heilt naturleg, og du treng det til nyttårsdesserten din. Det blir berre betre av å bli laga no.

Husk på ein ting når du no byrjar å planlegge jula og romjula: Sidan du er så grei og inviterer til nyttårsfest, kan du med godt samvit ta imot alle invitasjonar til juleselskap utan å føle deg forplikta til å lage eit sjølv. Du lagar nyttårsfest, og det blir ditt løft denne jula.  Å ta med ein koserett til familieselskapet er greitt, men nyttårsfesten blir ditt selskapelege bidrag, så ikkje la romulspliktene tynge skuldrane dine!

Skal du servere alkohol, og det skal ein jo gjerne ein slik kveld, så ta deg fri ein alminneleg tirsdags føremiddag og gå på polet i fred og ro. Då får du god hjelp, og tid til å tenke deg om. Be om ein tørr kvitvin som passar til skalldyr, og ein fruktig raudvin som passar til and og ein syrleg saus. Kanskje du vil ta med deg nokre flasker heim og prøvesmake? Det har du framleis tid til. Å stå i polkø siste dagen før nyttårsaftan er traurig og stressande. Husk på å kjøpe nok Farris viss du skal servere det, og noko anna alkoholfritt. Enkelte vil ha Cola uansett kva dei et, og det får ein berre leve med.

Får du tak i det, så kjøp bordpolstring. Det er ein tynn duk dekka med gummi på eine sida som skal ligge under den ordentlege duken. Den held duken på plass, og reduserer dunking og klirring av alt som blir sett på bordet. Har du eit bord du er glad i, vernar det også bordplata mot hakk og søl underveis. Mål opp om du har nok dukar, og suppler i tilfelle du manglar. Det er berre studentar som har lov til å ha papirduk etter mitt syn, vaksne folk må jobbe litt for saka, og stryke ordentlege tekstildukar. Det kan godt vere laken frå Kid interiør eller IKEA, berre dei er reine, glatte og i ein farge som passar til resten av dekoren.

Midt i planlegging og førjulsmas treng ein noko lettvint å lage til middag i full fart. Her har du ei oppskrift på ein nydeleg sursøt saus, som du kan bruke til strimla svinekjøt, kyllingfiletar eller til kvit fisk. Den er faktisk kjempegod til sei! Eg brukar lage den med kyllingfiletar som eg strimlar, seks filetar (ca. 800 g) må til viss det er ei svolten familie på 4-5 personar. Slik gjer du det:

800 g kyllingfilet, strimla svinekjøt eller kvit fisk

4 ss soyasaus

1 dl hønsebuljong

3 ss tomatpuré

4 ss sukker (gjerne brunt viss du har)

2 ss kvitvinseddik eller eplecidereddik

1 liten boks ananas

1 løk i smale båtar

1 paprika i strimlar

2 gulrøtter i strimlar

Ca. 1 ss riven ingefær (kan sløyfast viss du ikkje finn, eg brukar ferdigriven på glas).

Olje til steiking

Skjer kjøtet/fisken og grønsakene i strimlar. Legg dei i kvar si skål. Varm opp oljen på full styrke på plata. Eg brukar wok, men du kan også bruke ei vanleg jerngryte. Steikepanne fungerer viss du ikkje lagar så stor porsjon. Fres kjøtet/fisken raskt, og legg det til side på eit fat. Steik grønsakene framleis på full varme, gulrøttene først, for dei treng lengst steiketid. Har du ein kålskalk eller ein squash kan du godt ha det i og.

Når du har i løken, har du også i ingefæren, og fresar det heile såvidt mørt. ta opp grønsakene, og legg dei til side på eit fat. Fres tomatpuréen i gryta, gjerne med litt meir olje viss gryta har blitt tørr. Slå i buljongen, og rør ut viss det har lagt seg ved i gryta. Ha i sukker, eddik og soyasaus. Rør ut maisennaen i safta frå ananasen, og rør det i slik at sausen tjuknar. Spe eventuelt med litt meir buljong viss det vert for tjukt. Smak til om det er ein passe balanse mellom søtt og surt. Ha i grønsakene, ananasbitane og kjøt/fisk, og la det bli gjennomvarmt.

Server med ris og ein liten salat.

Meir søte kaker

Peanøttkaker (ca 36 kaker)

1 egg

2 dl sukker

2 dl havregryn

75 gram margarin/smør

3 ss kveitemjøl

1 ts bakepulver

1 ts vaniljesukker

1 ts kakao

100 gram salta peanøtter

Pisk eggedosis av egg og sukker. Tilset havregryn og smelta margarin/smør. Vend inn det turre.  Rør inn peanøttene. Dei skal ikkje hakkast, men brukast som dei er.

Legg bakepapir på steikebrettet og set kakene på brettet med to teskeier slik at det blir små toppar. Ha deigen på den eine skeia og ta av med den andre slik at det blir små toppar med god avstand mellom kakene. Ei teskei røre er nok, dei vert større enn du trur. Du får berre 9 toppar på eit steikebrett.  Steik kakene midt i omnen i ca 8 minutt på 200 grader.

La kakene kolne på bakepapiret, dei er blaute idet dei kjem ut av omnen men stivnar fort. Desse kakene er svært populære blant ungane, og må ikkje stå framme når dei kjem svoltne heim frå skulen, for då er dei vekk! Men dei er superenkle å lage, så då lagar du berre ein porsjon til, ikkje sant? Du ser bilde av dei i korga her.

Kokosmakronar

200 g kokosmasse

200 g sukker

4 eggekviter

Ha alt i ei gryte, og sett på låg varme. Varm deigen til den er lunken.  Dekk steikeplata med bakepapir, og sett teskeier av deigen utover medan deigen framleis er varm. Steik kakene til dei er tørre og lysebrune på 150 grader i ca. 12-15 minutt. Følg med gjennom glasruta, varmen varierer frå omn til omn.

Desse kakene er fine for dei som er allergiske mot mjølk og mjøl, og makronane vert gode og seige i midten.

Juletreet vårt

Nei, ikkje det inne, men juletreet som vi har ute til felles med resten av dei som bur i same gård som oss. Det tente vi i dag, vi er alltid litt seint ute hos oss.

Det står midt i ein runding som er blomsterbed om sommaren. Dei gamle damene insisterer på at det har stått her alltid, og blir rasande når vaktmesteren fjernar det om våren. Tredje søndag i advent tenner vi lysa i det, går rundt det og syng julesangar. Kona til vaktmesteren lagar gløgg og ordnar med pepparkaker og alt som skal til.

Kvart år kjem det nye eittåringar ut, dei har vakse seg store og ut av vogna i løpet av hausten. Det er ei lita bygd, ein slik gård.

Lussekattar

I dag er det lucia, og dagen for å lage lussekattar. Her får du mi oppskrift:

Safrankrans/lussekattar

125 gram smør

5 dl mjølk

1 1/2 dl sukker

50 gram gjær

1 ts gurkemeie eller 1/2 gram safran

ca 12 dl kveitemjøl

Smelt margarin og varm margarin/smør og mjølk til 37 grader. Ha i sukker og rør gjæra ut i denne deigvæska. Har du heil safran, så knus den med litt sukker i ein mortar først. Ha så krydderet i mjølet, og elt det turre inn litt om gangen til du får ein smidig deig som ikkje er for laus men heller ikkje for fast.

Forhev deigen i bakebollen i 25 minutt. Legg deigen på mjøla bakebord og kna han saman til ein stor bolle. Trill ut tre pølser og flette dei saman til ein krans eller du kan lage tradisjonelle lussekattar. Legg dei ferdige lussekattane på bakepapir på ei plate. Pensle bakverket med ei blanding av 1 egg og 1/2 dl mjølk. Etterhev baksten i 25 minutt (lagar du krans bør den få heve litt lenger) og steik den på 210 grader midt i omnen i ca 15 minutt (25 minutt steiketid for krans).