Hald om kvarandre!

I desse nyttårskavalkadetider kjem dei bilda vi så smertefullt måtte leve med i sommar tilbake. Mange har tørka tårer over å sjå att rosehavet, menneska og reportasjene frå slutten av juli og tidleg august.

Å sjå dette om att er vondt, men det hjelper oss med å gå vidare trass i at det aldri kan bli heilt som før. Til det er for mange borte og for mange er skada i sinn og skinn.

Denne filmen trøsta meg veldig. Vox Humana framfører Eg veit i himmelrik ei borg, og måten dei held rundt kvarandre og bevegar seg på er utruleg rørande og fint. Eg kjenner også den intense fellesskapskjensla ein ofte har når ein syng i kor, den kjensla som gir deg energi i staden for å ta energi. Alle burde få prøve det ein eller annan gong i livet.

Og møter du nokon desse dagane som du ser treng å bli holdt om, så gjer det. Hold om kvarandre.

Karamellpudding

Å lage dessert er ei stor glede. Du har god tid, og kan lage den dagen før. Dermed kan du møte gjestane dine med senka skuldrar når dei bankar på døra. Alle likar dessertar. Etter ein god middag vert desserten prikken over i-en. Maten vert drygare med ein dessert til slutt, du kan rekne at det går litt mindre av hovudretten når du varslar at det er ein deilig dessert i vente.

I dei fleste oppskriftene på gode juledessertar skal det vere vaniljesukker. Sist eg var på ein ICA-butikk fann eg ekte vaniljesukker, med svarte prikkar! Finn du det, så kjøp det, og finn du det ikkje så mas på butikksjefen der du handlar for å få han til å ta det inn.  Det smakar SÅ mykje betre enn vanleg vanilin-vaniljesukker, som er smaksett med kunstig vanilje. Merket er Tørsleffs, og grossisten heiter Haugen-gruppen, kan du seie til kjøpmannen din. Får du tak i slikt vaniljesukker kan du redusere litt mengda vaniljesukker i oppskriftene, for smaken er meir intens.

Karamellpudding må du lage dagen før den skal serverast. Så har du ansvar for nyttårsdesserten så passar det perfekt å lage den i dag.

Karamellpudding

1 1/2 dl sukker

1 vaniljestang eller 3 ts vaniljesukker

6 dl heilmjølk

3 dl kremfløyte

6 ss sukker

8 egg

Ha 1.5 dl sukker i ei avlang brødform og sett forma på middels varm kokeplate. Karamelliser forma utan at sukkeret svir seg. Sukkeret skal altså smeltast i botn og på sidene av forma. Sett forma til avkjøling. Glasuren kjem til å sprekke, det gjer ingen ting.

Har du induksjonsform, så smelt sukkeret i ei steikepanne utan å røre anna enn på slutten. Hell det i forma og la det kolne.

Splitt vaniljestanga på langs, skrap ut dei små, svarte frøa og ha frø og stang i ei gryte saman med mjølk, fløyte og 6 ss sukker. La det heile få eit oppkok, og avkjøl blandinga litt. Pisk egga lett saman. Hell mjølkeblandinga over eggemassa medan du rører godt.

Sil blandinga over i den glaserte forma. La forma stå 10 minutt før du set ho inn i omnen.

Steik puddingen ved 125 grader vannbad på nederste rille. Forma skal stå i ei langpanne fylt  halvt opp med varmt vatn. Eg brukar å koke opp vatn i vasskokaren eller i ein kjele, det tek lang tid å koke opp vatn i langpanna.

Steik puddingen i 1 1/2 time. Stikk ein kniv inni puddingen og sjå at det ikkje kjem mjølk piplande fram, då er puddingen steikt. Når du tek ut forma, må du ikkje ta ut langpanna, då skvalpar det garantert. La langpanna stå i omnen til den og vatnet har kolna, så unngår du skolda leggar!

La puddingen stå til dagen etterpå før du vender forma på eit fint, avlangt fat. (Den kan godt stå to dagar og, så lenge den står kaldt. Karamellsmaken vert berre meir intens.) Då har fuktigheita frå puddingen gjort karamellen om til karamellsaus, og det heile smakar himmelsk! Pisk gjerne litt krem og server til, det smakar godt. Men har du ikkje krem til så er desserten like god for det. Godt nytt år!

Smalhans på førkveld!

NRK Hordaland har invitert meg til å delta på Førkveld 2. januar!

Då skal eg lage mat frå Smalhans saman med Hanne Frosta. Det blir gøy! Eg gler meg veldig, blanda med skrekk. Men det kjem sikkert til å bli gøy. Sjå på eg då, så dummar eg meg ikkje ut heilt åleine!

Jula i bilde

Mine analoge barn – i straumlaus stove:

Haglstormen tredje juledag:

Haglstormen flytta seg austover, Liadalsnipa i det fjerne, orkansikre vestlandspalmar litt nærare:

Solevåg-Festøy

Trollveggen:

Ok då, ringen:

Her er den:

Handa var ikkje budd på fotografering, så manikyren var ikkje heilt på plass. Den sit til vanleg på andre handa, men kven som helst kan prøve å fotografere si eiga høgre hand utan stativ, det går ikkje. No køyrer vi austover, vi pratast i morgon! <3

Dagmars herjingar

I går ettermiddag og kveld hadde vi besøk av Dagmar.

Vi kjenner ei koseleg Dagmar, ho bur i Berlin og det var ikkje ho som kom på besøk. Det var orkanen Dagmar som rista oss i marg og bein. Det byrja då vi var i familieselskap ute på Leinøya. Det bles kraftig opp rundt kl. 17, og både taklampene og vindauga rista godt. Damene på kjøkkenet vispa krem og trakta kaffe som om ingenting hadde hendt.

Plutseleg gjekk straumen. Heldigvis hadde mesteparten av kaffen runne igjennom, og stova var vakkert opplyst med stearinlys så vi leid inga naud. Drøset gjekk og alle åt seg mette av eit heilt fantastisk sunnmørsk kake- og dessertbord. Dei sette fram ikkje mindre enn fire karamellpuddingar desse flotte damene, så vi åt kroken av magen.

Men etter kvart rista det ettertrykkeleg i huset, og vi fekk nyss om at sprengfloa ville byrje å gjere seg gjeldande rundt klokka 20. Då lyset kom tilbake pakka vi saman og tok avskjed, å køyre med veglys er å foretrekke. Bilen sto framleis på tørt land, og sjølv om vi hadde problem med å gå så regna det ikkje, så vi heldt motet oppe.

Idet vi køyrde inn på vegen gjekk lyset igjen. Heile Leinøya vart mørklagt, men det var framleis lys på Bergsøya, altså der Fosnavåg ligg. I sakte fart køyrde vi innover mot indre Herøy. Vi køyrde over noko som mest likna eit lite juletre i vegbana, men heldigvis traff ingen av dei flygande gjenstandane i lufta oss.

Då vi kom til Herøybrua var det berre å sakke på. Det var framleis ikkje gatelys, men vegen var tørr og fin over det høgaste spennet. Då vi kom ned på moloen var det ei anna historie. Der slo sjøen over vegen, og det var skikkeleg røft. Bilen vart vaska ned med saltvatn. Sikta var ikkje meir enn 5-10 meter, og vi seig sakte over brua. På det siste strekket, som er dels bru og dels molo, sto orkanen rett på sidevegs. Det var på ein måte enklare å handtere, på dei andre strekningane kom vinden meir i kast frå både eine og andre sida.

Til slutt kom vi oss over på Gurskøya, og følte oss trygge. På vegen gjennom Tjørvåg såg vi to knekte graner, den eine låg i sjølve Tjørvåg, den andre låg rett ved tunellen i Myrvåg. Heldigvis sto det ein bil med naudlys på, så vi slakka ned og kom oss forbi grana og inn i tunellen.

Vel heime var straumen borte, og den kom ikkje attende før i natt. Her heime oppdaga vi at ei takplate var laus på garasjetaket. Bestefar, trettenåringen og eg utrusta oss med det vi fann av lommelykter, og gjekk ned for å prøve å feste plata. Vi klarte først å feste den med ståltråd, og var fornøgde.

Men det tok ikkje meir enn ein halvtime etter at vi hadde kome inn og vaska oss før plata byrja å slå igjen. Den hadde røska seg laus endå ein gong. Då tok vi med oss eit langt tau, og klarte med mykje møye og stort besvær å feste tauet rundt takplata og nabotakplata som også hadde byrja å lee på seg.

Tauet vart kasta ned på framsida av garasjen, og festa i hengarfeste på ein Caravelle. Slik står det framleis, så når kvardagane kjem får han far prøve å få tak i fagfolk som kan reparere det heile. Det er varsla ny blæst i kveld, men det vert nok ikkje så ille som i går kveld. Frå no av vil vi berre ha koselege Dagmar på besøk

(Men klarte ho Dagmar å få knerta dei helsikes palmene på nedsida av vegen? Neida, dei står der så høgreiste og vaiande, alle tre. Grmbl…)

Praktiske romjulstips

Utelukkande basert på søk i bloggen min i går:

Fryse karamellpudding: Ja, ifølge kvalifiserte menneske eg har snakka med bør det gå heilt fint. Men står den kaldt og godt tildekka så held den seg i minst 5-6 dagar.

Fryse pinnekjøtt: Ferdig dampa pinnekjøt kan frysast. For å spare plass i frysaren vil eg anbefale å rense det, og fryse berre reint kjøt samt krafta. Perfekt til ertesuppe og lapskaus, til dømes.

Bruker jeg egg i medisterkaker: Ja, som hovudregel gjer ein det. Men har du eggeallergikarar kan du erstatte eit egg med ei teskei bakepulver i farsen.

Sjokolademousse av toblerone: What’s not to like? Køyr på, og bruk den sjokolademousseoppskrifta du vanlegvis brukar, men bytt ut vanleg sjokolade med tobleronen.

Legge ribba så den buer: Ja, det bør ein absolutt gjere. Det er beste måten å sikre sprø svor på, for då renn feittet av, og svoren puffar opp så lett som berre det.

Litt tam potetsalat: Ha i litt ekstra løk, litt kvitløk viss du likar det og krydre med godt med peppar. Det brukar å gjere susen. Ein dash med sylteagurklake er også godt viss potetsalaten treng litt syre.

Steke ribbe med ingefær i langpanna: Knallgodt. Ikkje for mykje, men litt skoren i skiver. Det gir deilig smak til sausen.

Hvordan unngå at ribbesausen skiller seg: Lagar du saus av steikesjya må du først og fremst fjerne så mykje som mogeleg av feittet. Bruk til dømes ei rein ketchupflaske, og sug opp ribbefeittet av sjya. Spe ribbesausen med litt appelsinsaft og litt fond utblanda med vatn, og la den koke ei stund før du jamnar den med litt maisena utrørt i kaldt vatn.

Frieri: Ja, eg har blitt fridd til! Og eg sa ja, sjølvsagt. Eg veit det ikkje er eit praktisk romjulstips, men eg måtte berre seie det. Eg har verdas beste mann! <3

Liten storm frå sørvest

Ja, det var faktisk meldt det i dag.

Og eit kvarter før eg tok dette bildet sto skumtoppane i veret, og det var skikkeleg ruskete utpå. Men så skein han av, og no ser det ut som om vi bur midt i eit Karl Erik Harr-landskap. Det er utruleg vakkert her. Men veldig vått.

God jul!

Karis ingefærkaker/ginger sparkles

Eg har dessverre ikkje fornya meg så mykje når det gjeld småkakene. Eg har nokre favorittar som eg lagar kvart år, og eg har faktisk ganske klare forventningar på meg og, til kva som skal ligge på kakefatet frå dei som eg bur saman med.

Men av og til kjem det nye tilskot til. Her ein dag hadde eg gått frå kontoret mitt i eit lite ærend, og når eg kom tilbake låg det ein liten cellofanpose på tastaturet med fire små, fine kaker.

Eg lagde meg ein god kopp te, og satte meg til for å smake på desse kakene. Det var ein smakseksplosjon! Det er dei beste kakene eg har smakt på veldig, veldig lenge. Dei hadde ein distinkt, men ikkje påtrengande smak av ingefær, og i tillegg var det nokre andre krydder der som eg ikkje heilt klarte å identifisere.

Etter litt etterrøkjing fann eg ut kven som hadde lagt dei der, og han fortalde at det var kjæresten Kari som hadde bakt. Vi er vennar på Facebook, så eg kasta meg rundt og fekk oppskrifta. Slik lagar du Karis ingefærkaker:

Karis ingefærkaker

170 g smør, romtemperert

200 g brunt sukker, eg brukte demerara

80 g mørk sirup

1 egg

300 g kveitemjøl

1 ts natron

1/2 ts salt

1 ts kanel

1/2 ts nellik

1/2 ts ingefærpulver

4 ts fersk, riven ingefær

Strøsukker eller perlesukker til å rulle kakene i

Set steikeomnen på 180 grader.

Ha smør, brunt sukker og sirup i ein bolle, og pisk det saman. Ha i egget, og pisk det heile luftig og lysare.

Bland alt det tørre som er i gjen i ein bolle, og rør det inn i smørkremen. Hell deigen på ei mjølstrødd flate. Del den i to, og trill kvar del til ei tommeltjukk pølse. Kutt den i centimeterstore stykke.

Form kvart stykke til ei kule, og rull den umiddelbart i strøsukker eller perlesukker som du har i ei skål. Legg dei på bakepapir på steikebrett, og steik dei i 8-10 minutt på 180 grader til dei er pent brune. La dei kolne på rist.

Opphavskvinna Kari seier at desse kakene også kan lagast med hakka sjokolade i. Kan du forestille deg? Fantastisk. Eg må prøve det og ein dag.

Årets nyvinning

Det er ikkje så mykje eg endrar på frå år til år når det gjeld juleførebuingar, men av og til dukkar det opp noko som gjer at ting går lettare og betre.

Eg opplevde det då eg oppdaga silikonmatter, det var eit enormt framsteg i forhold til bakepapir, som eg brukte i mange år. I år er det dette geniale brettstativet som har redda julebaksten.

Det har eg kjøpt hos Clas Ohlson for ikkje spesielt mange pengar, og det gjer underverk med benkeflatene mine. Det har fire “armar” som stikk ut og held bakebrett og rister på plass i høgda.

Kjøkkenet mitt er ikkje spesielt stort, vi driv med compact living her midt i byen. Og benkeplatene mine har kontinuerleg vore dekt av rister og brett under julebaksten, nokre står for å kolne, andre for å få kaker på seg, dei tredje berre står i vegen.

Men med dette stativet har eg plutseleg masse benkeplass igjen! No står både bretta som skal kolne og som ventar på å få kome i omnen i stativet, og benken eg brukar til det har tidlegare vore full av ting som folk berre legg frå seg i farta. Framsteg på kjøkkenet, altså. Har du funne nokre smarte nyvinningar som har gjort livet enklare for deg i det siste?

Heimelaga medisterkaker

Dei ivrigaste lagar sine eigne pølser, så langt tek ikkje eg det. Men medisterkakene lagar eg sjølv. Med ei god krydring og med medisterdeig frå den same gode slaktaren som leverer ribba di har du kontroll på kva du set på bordet. Denne porsjonen held til ti-tolv medisterkaker, to til kvar ved bordet, og ei til kvar til nattmat.

Husk på at viss du kjøper medisterfarse treng du ikkje spe og krydre den. Den er ferdig spedd frå butikken. Medisterdeigen vert altså til farse undervegs. Medisterdeig som du kjøper skal vere utan salt, vatn og krydder. Det er krydringa som gjer susen med heimelaga medisterkaker.

Rå deg gjerne nytt, ferskt krydder i staden for å bruke det som har lege i skapet leeenge, og mist smaken. Eller bruk heil muskatnøtt som du riv, og allehånde som du knusar i mortar. Då blir det skikkeleg smak på medisterkakene. Slik gjer eg det:

Medisterkaker

500 g medisterdeig

1 strøken ts salt

Eitt egg

2 ss potetmjøl

1/2 dl vatn eller mjølk

1 krm malt allehånde

1 krm nyriven muskat

2 krm svart peppar

Smør eller margarin til steiking

Rør deigen seig med saltet. Ha i eit egg, og rør godt. Rør inn krydder, potetmjøl og væske. Eg brukar kjøkkenmaskin til dette, då får eg rørt farsen godt og lenge, slik at den vert seig og kakene vert saftige.

Form farsen til passe store kaker, og steik dei i smør eller margarin til dei er pent brune. Når dei har fått fin farge rundt det heile, men framleis har ein rå kjerne, kan du slå på kjøtkraft, og la dei koke ferdige i krafta. Krafta kan du bruke til ribbesausen saman med sjya frå ribba.

Desse medisterkakene er glutenfrie, og mjølkefrie viss du sper med vatn og steiker dei i mjølkefri margarin eller olje.

Kos deg med julematen, og god jul!

Raudkål til ribba

Eigentleg er ein klassisk ribbemiddag ganske enkel å lage. Ribba lagar seg sjølv meir eller mindre, og å lage saus av sjya er ikkje så komplisert. Å varme opp ein pose eller to med raudkål er også lettvint.

Men ordentleg heimelaga raudkål er ikkje komplisert, og det er litt stas å kunne sette heimelaga raudkål på bordet. Eg bakar min raudkål i omnen, men du kan også lage den i gryte. Då treng den litt meir stell for å ikkje svi seg.

Raudkålen kan godt lagast eit par dagar før julaftan. Den blir berre betre av å få stå kjøleg frå den er ferdig til den skal serverast. Denne porsjonen er til åtte personar, og får du raudkål til overs toler den godt frysing. Slik gjer eg det:

Raudkål

1 kg raudkål

2 syrlege eple, til dømes Granny Smith

1 gul løk

1 sjalottløk

2 nellikspiker

2 dl kjøtkraft eller buljong

1 dl eplecider eller eplejuice

1 ss balsamicoeddik

2 ts brunt sukker

Salt og peppar

Set steikeomnen på 200 grader .

Snitt kålen fint. Skrell og rens epla, og riv dei grovt. Finsnitt den gule løken. Skrell sjalottløken, og stikk to hol i den. Stikk nellikspikrane inn i sjalottløken. Legg kål, eple og gul løk lagvis i ei eldfast form. Legg sjalottløken med nellik mellom laga. Slå på cider, kraft og eddik. Dryss på sukker og ei teskei salt. Legg på lok eller lag eit lok i dobbel aluminiumsfolie og brett over forma. La raudkålen bake i 2 timar.

Smak til raudkålen med meir sukker og salt viss det trengst, og kvern over svart peppar før du serverer den.

Edit: Og apropos heimelaga julegåver; eit glas heimelaga raudkål er ei kjempefin spiseleg julegåve! Men den bør oppbevarast kjøleg heile vegen, så ikkje send glaset i norgespakke til tante Olga i Kåfjord.  hjemmelaget rødkål

Sjølvaste ribba

No er det like før den store kvelden, då ribba med tilbehør skal på bordet.

Eg prøver å vere prinsippfast, men gong på gong vert eg overstyrt. Eg vil at vi skal velge på julaftan, enten fåreribbe med tilbehør, eller svineribbe med tilbehør. Men der eg vaks opp blandar dei alt, så rabbestappe og raudkål står side om side på bordet.

Dei mange åra eg har tilbrakt på austlandet har gjort at eg har lært noko om svineribbe, så difor lagar eg det i år. Her skal du få dei triksa eg har lært meg for å få den perfekt.

Eigentleg er svineribbe svært enkel mat. Men ribbeprodusentane prøver å rote det til som best dei kan, og dei presenterer stadig nye variantar av ribba med vekslande resultat.

To gongar før jul har eg prøvd ut dei ferdigkrydra ribbene, den eine frå ein Rimi-butikk, den andre vart kjøpt hos Coop. Begge gongane har det blitt mislykka. Den eine bles seg opp som ein sperreballong i god tid før utløpsdato. Eg sende ein mail til produsenten, som anbefalte meg å resirkulere den som matavfall. (Eg fekk ein tilgodelapp som plaster på såret.) Den andre lagde eg til og serverte forrige søndag. Den smakte ikkje godt i det heile, sjølv om også den vart servert godt før utløpsdato. Den vart alt for pepra, og hadde ein syrleg bismak, som om den var “over the top”.

Så frå no av held eg meg til heilt alminnelege ferske ribber som eg kjøper frå folk eg er dus med, og som ingen har fått sprøyta sitronsyre, salt og msg inn i. Bestill fersk ribbe hos din lokale slaktar med levering på torsdag, så er du sikker på å få ordentleg vare.

Det neste viktige spørsmålet er kva type ribbe ein skal velge, tynnribbe eller familieribbe. Familieribba har kotelettkammen i behald, og gir dermed mykje og god mat. Den passar godt å servere dersom ein har mange til bords, eller dersom ein har barn eller andre ved bordet som er skeptisk til feitt og svor. Av kotelettkammen er det lett å skjere gode, kjøtfulle stykke til feittskeptikarane. Dersom ein ikkje er så mange til bords, og serverer medister og anna tilbehør til, så er ei tynnribbe tilstrekkeleg, og lett å få sprø svor på.

Men korleis får eg sprø svor, spør folk meg. Det er så enkelt som fot i hose. Eg brukar den langsame metoden, og saltar svora godt. Då bles den seg opp, og blir til deilig ribbesnop. Dette virkar kvar gong:

Svineribbe

500 g ribbe per person

Vatn, salt og peppar

Ein løk

2 skiver fersk ingefær (valfritt)

Dagen før servering: Skyll og tørk ribba. Er den ikkje ruta, så rut den opp med ein skarp kniv parallelt med der beina er kutta. På den måten vert den lettare å dele opp. Salt ribba godt, og kvern svart peppar over begge sider.

Legg den i ei langpanne eller ein balje som du har dryssa eit tynt lag salt (gjerne grovt) i først med svorsida ned. Dess meir væte du får ut av svora, dess sprøare og betre vert svora. Dekk til med folie og sett i kjøleskap.

Serveringsdagen: Set omnen på 230 grader. Legg eit bakepapir i den djupe langpanna di, og legg ribba i med svora ned. Legg løken og ingefær i langpanna, dei gir smak til sausen. Lag til eit lok av aluminiumsfolie til langpanna. Dekk langpanna delvis med folien, og set den inn i omnen. Fyll på 1/2 liter vatn og dekk langpanna heilt til. Dytt den inn, og la ribba dampe i 30 minutt.

Ta langpanna ut, og fjern folieloket. Snu ribba. Viss den får ei dump ned på midten, så legg ein tallerken under ribba slik at den vert høgast midt på. Målet er å få ein jamn boge på ribba slik at feittet renn av.

Sett varmen ned til 200 grader. La ribba steike i to timar. Fyll på med vatn undervegs, det er med på å danne sjy som blir basis for sausen. Er svora ikkje sprø etter to timar, så ikkje bry deg om grillen, det blir så lett brent når ein brukar den. La den heller berre ganske enkelt stå litt lenger. Ta den ut før toppen vert brent. Hell av sjya. Unngå å få med det som er brent.

Saus

3 dl sjy

Saft av ein appelsin

Sukker, salt og peppar

1 ss maisenna rørt ut i 4 ss vatn

Sik feittet av sjya. Eg har ein fiffig feittavskillar, det er ei kanne med tuten festa lågt på kanna. Då kan eg sile sjya opp i den, og skille feittet frå.

Ha sjya i ei gryte, og press i silt saft av ein appelsin. La det koke opp. Smak til med sukker, salt og peppar.

Rør ut maisenna i vatn. Ha det i sausen litt og litt medan du rører godt. Har du kraft frå medisterkakene, så ha den og i sausen.

Fløtekarameller med maldonsalt og utan sirup

Etter pepperkakehusliminga på tirsdag sto eg der som vanleg med ei steikepanne full av smelta sukker.

Kva gjer ein då? Jau, ein lagar fløtekarameller! Eg hadde berre laktosefri fløte i kjøleskapet, men det gjekk veldig fint, karamellene vart kjempegode.

Problemet er å skrive ei nøyaktig oppskrift. Sjeldan har eg lagd mat på slump som når eg lagde desse karamellene. Men eg skal prøve å gje eit anslag, og ein beskrivelse av det eg gjorde, så får du teste det ut og sjå om du får det til å fungere. Dei er verd å lage, og dei er lettetne. Slik gjorde eg det:

Fløtekarameller med maldonsalt

2 dl sukker

2 dl fløte, gjerne laktosefri

Maldonsalt

Litt matolje

Små former

Ha sukkeret i ei steikepanne, og set den på middels sterk varme. La den stå til sukkeret smeltar. Dette er risikosport, nokre har i vatn, og let det koke til vatnet er borte, men eg syns det er enklast å berre gå rett på. Eg flyttar steikapanna rundt på plata for at det som er i midten ikkje vert brent.

Eg gjer ei anna dødssynd og, eg rører gjerne litt i sukkeret. Dette er også for at det ikkje skal bli brent i midten. Eg rører ikkje før det har blitt ganske flytande i midten.

Når alt sukkeret har smelta kan du slå på fløten. Då må du dra steikepanna av plata først, og slå det i forsiktig, for dette er veldig varmt og vil boble mykje oppnår du slår fløten i. Rør til alt sukkeret har smelta i fløten. Det tek si tid, men det er verd det.

Gjer formene klare. Det gjer eg ved å sette dei slik at dei står rett ved steikepanna, og gni ut ein drope nøytral matolje (raps, solsikke, mais) i kvar form.

Så korleis veit vi at karamellmassen er ferdig? Proffane gjer den såkalla karamellprøven, dei dryp ein drope masse i eit glas med vatn. Dersom den blir formbar som ei kule er massen klar. Du kan også bruke eit termometer, massen skal opp i 118 grader.

Eit anna, enklare alternativ er benk-metoden. Drypp ein drope karamellmasse på benken. La den ligge eit minutt eller så, og så kan du ta den opp. Er den då lett å forme til ei kule og blir passe fast, er massen ferdig.

Fyll massen i små former som du har smurt bittelitt olje i. Dryss på nokre små flak med maldonsalt. Har du ikkje maldonsalt kan du også drysse litt vanleg salt i massen. Set dei kaldt til dei er stivna. Dei treng ikkje å oppbevarast kaldt, dei klarer seg godt i romtemperatur.

Denne karamellmassen kan smaksettast på ulikt vis. Har du i litt kakaopulver får du sjokoladekarameller. Dei blir knallgode med litt hakka nøtter i, eg kan tenke meg at finhakka pistasjnøtter er perfekt. Elles er det berre fantasien som set grenser. Lykke til!

Pepparkakehuskonkurranse!

Matbloggsentralen har laga ei pepparkakehusutfordring!

Den handlar om å kåre det finaste pepparkakehuset, og eg har to hus med i utfordringa. For to år sidan lagde eg dette vesle søte huset i skogen. Det er med som kandidat nr. 7.

Det store huset som min kjære pynta tirsdag kveld er med  som kandidat nr. 18.

Så dersom du syns eit av desse to er finast er du velkommen til å stikke innom Matbloggsentralen og stemme på dei.

Kvar person har berre ei stemme. Avstemminga pågår fram til søndag 18.desember ved midnatt.

Det er masse fine hus der inne, så det er ikkje så enkelt å velge!

Djup konsentrasjon…

Det årlege pepparkakehuset har kome opp!

Her ser du mannen i huset med melissprøyta, djupt konsentrert om dekoren. Eg tok meg av utbakinga, dropsteknikken og monteringa, og lagde “malen” for dekoren.

Vi fann forresten ut at Repsils fungerer i staden for drops, lokalbutikkane rundt her var tomme for Brynhilds sitrondrops. Tidlegare har vi brukt kamferdrops. Det virkar og, men smakar høgg.

Og karamellene med maldonsalt, som eg lagde av “limet”, dei vart knallgode!

Edit: Her har du huset ferdigstilt, og i fullt dagslys, eller så fullt som det er mogeleg no for tida. Vi er ganske fornøgde!

Huset er med i Matbloggsentralen sin pepparkakehuskonkurranse, så viss du syns det bør vinne, så stikk inn her og stem på hus nr. 18!

Laks med ostefrakk og bakte grønsaker

Ein salmalaks låg og venta på meg i kjøleskapet då eg kom heim.

Eg har allereie fortalt om dei gode ostane vi fekk med oss heim frå Roma? I dag vart det laks i ostefrakk, nærare bestemt pecorinofrakk.

Til laksen serverte eg bakte rotgrønsaker, som vart søte og gode av honning og balsamico. Dei kan brukast som tilbehør til mange ting, men sødma passar veldig godt til den salte og syrlege ostefrakken som laksebitane fekk på seg. Denne oppskrifta er til to personar. Slik gjorde eg det:

Gratinert laks

400 g laksefilet

50 g hard ost, pecorino, parmesan eller manchego går fint

2 ss smelta smør

1 ss strøkavring

Bakte rotgrønsaker:

4 gulerøtter

1 pastinakk

6 sjalottløkar

2 ss balsamico

1 dl vatn

2 ss smør eller olivenolje

1 ts honning

Salt og peppar

Set steikeomnen på 210 grader. Rens og skrell grønsakene, og del dei i passe store bitar. La løkane vere heile. Ha alle grønsakene i ei eldfast form, og ha over vatn, balsamicoeddik, honning, smør, salt og peppar. Legg gjerne eit folielok over. Bak grønsakene i ein times tid, men fjern loket etter ein halvtime.

Skjer osten i skiver, då er det lettare å få den finmalt. Ha ost, smelta smør og strøkavring i ei lita matmølle, og køyr det til ein kornete masse. Legg lakseskivene på eit eldfast fat, og legg på ostemassen med ei skei. Sett laksen inn i omnen når det er 15 minutt igjen av steiketida til rotgrønsakene. La laksen få eitt par minutt under grillen mot slutten for å gje osten ein fin, gyllen farge. Vi hadde restepoteter til, men her er rikeleg med grønsaker til to utan poteter og.

Fyldig fiskesuppe

Denne fiskesuppa er fyldig og god, og eg lagar den når eg har grønsaker i kjøleskapet som må spisast opp.

Denne gongen var det bønner og bladpersille som var “til overs”, i tillegg til ei persillerot. Både grønsaker og fisk kan varierast. Det som er felles er ein base av fiskekraft og fløte eller rømme. I USA vert denne suppa eller gryta kalla ein chowder, ei mjølkebasert gryte med fisk eller skaldyr og ulike grønsaker og urter.

Husk på at viss du har reker i gryta bør du ikkje varme den opp fleire gongar. Rekene vert harde og ikkje så gode når dei vert varma opp for mykje. Slik lagar du den:

Fyldig fiskesuppe

1 løk

1 purreløk

1 persillerot, pastinakk eller sellerirot

2 selleristilkar

150 g brekkbønner eller sukkererter

2 gulrøtter

5 dl fiskekraft

5 dl heilmjølk

1 dl seterrømme

1 ts tørka eller frisk dill

2 ss fersk bladpersille

300 g fiskefilet, eg brukte torsk

150 g rensa reker

Salt og peppar

2 ss smør

Rens og del opp alle grønsakene i passe store bitar. Smelt smøret i ei vid gryte på middels varme. Surr løk, gulrot, stangselleri og persillerot i smøret til løken har blitt blank. Slå på kraft og mjølk. La det koke til grønsakene er møre.

Ha i bønner, rømme, dill og bladpersille. Rør godt. Kutt fiskefileten i bitar og ha dei i suppa. La det koke i eitt par minutt. Smak til med salt og peppar. Vil du har reker i, så ha dei i heilt til slutt.

Server med godt brød.

Hups! Ingenting her?

Eg legg jo vanlegvis ut eit innlegg kvar dag, men i dag har alt stått på hovudet her.

Vi har hatt den store pepparkakedagen, tre hus er bygd, hjarte med dropsvindu og masse, masse småkaker.

Eg satsar på at eg får andre til å pynte dei, men å pynte huset må eg nok ta ansvar for sjølv. Eg postar bilde når det er ferdig. Bildet du ser ved sidan av er faktisk to år gamalt.

To av husa reiste med fine kusinene, og skal pyntast der, eit lite og eit stort. Ha ein fin søndagskveld!

Pizza i svingane

Sjølv om jula nærmar seg så treng ein normal laurdagsmat likevel, ikkje sant?

I kveld vert det pizzasnurrar på bordet her hos oss, det er enkel og lettvint laurdagsmat. Eg set ofte pizzadeigen i brødbakemaskina, då står den og passar seg sjølv, og eg slepp å tenke meir på den før det pip og den er ferdig heva. Men viss du ikkje har brødbakemaskin kan du gjere det slik:

Pizzasnurrar (12 stk)

2,5 dl lunka vatn

2 ss olivenolje

1 ts salt

Mjøl til passe deig

1 ts tørrgjær

100 g bacon

1 ts tørka oregano

2 fedd kvitløk

2 ss grøn pesto

Ein halv løk

200 g riven ost

Ha vatnet, oljen og salt i bakebollen. Elt inn tørrgjæra saman med mjøl til deigen er passe laus og passe fast. Hald tilbake litt mjøl, det varierer kor mykje som trengst. La deigen heve i 30 minutt. Elt deigen saman att, og kjevl den ut til eit stort rektangel.

Steik bacon på relativt høg varme i ei steikepanne. Press i kvitløken, og ha i oregano. Sett til side.

Smør på pesto, og og strø over bacon, finsnitta løk og mesteparten av osten. Rull leiven forsiktig saman til ei lang pølse. Skjer den i 2 cm tjukke skiver og legg dei i muffinsformer. Dryss på resten av osten. La dei etterheve i 20-25 minutt.

Steik snurrane i 15 minutt på 210 grader. Du kan kaldheve snurrane viss det gjer livet ditt enklare, då lagar du deigen med kald væske, og let den heve kjøleg over natta. Så kan du gå rett på utrulling og steiking i middagstida.

Ein heilt alminneleg torsdag

Ingenting spesielt skulle skje, bortsett frå at forlaget som har utgitt boka mi inviterte til pølsefest.

Trettenåringen hadde ingenting å finne på, så han blei ganske enkelt med. Han fekk flaxlodd som han vann på i bursdagsgåve, og då kunne vi samstundes hente ut gevinsten i ein kiosk, det må ein vaksen gjere. To fluger i ein smekk, så og seie.

Han var nok skeptisk til å bli med på fest, men samarbeidsvillig som han er vart han med likevel. Ikkje før hadde vi kome innfor døra før vi møtte kjende fjes. Og det aller kjendaste var Odd Nordstoga, som sto i ei krå og prata med nokon. Ei ekte kjendisoppleving, altså. Kvelden var redda.

Vi henta drikke, og gjekk for å finne pølsene, som var førsteklasses pølser frå Strøm-Larsen i alle fasongar og variantar med godt tilbehør. I sofakroken der vi sette oss var det plass til ein til, og plutseleg kom musikanten og sette seg der! Dermed fekk trettenåringen slå av ein prat med helten sin som han har lytta til heilt sidan Grisen står og hyler.

Men det var meir i vente. Vi forsto at det snart ville bli ei framføring. Alle kjenner sikkert til at Vaffelhjarte av Maria Parr har blitt ein nydeleg tv-serie. Når eg har snakka om boka mi utover hausten har eg ofte reist saman med Samlaget-folk, og då har dei vist ein rørande intro til Vaffelhjarte som viser Runde, Rovde og ikkje minst presenterer den nydelege musikken til Odd Nordstoga.

Framføringa var ganske enkelt at Odd Nordstoga spelte songar frå serien, og at Maria Parr las frå Vaffelhjarte. Ho skriv så enkelt, flytande og fritt.

For oss er også dialekten nær, sidan eg kjem frå nabokommunen til Maria.

Samspelet mellom dei to var så fint, og det var tydeleg at begge to sette stor pris på den andres inspirasjon.

Vi sette også stor pris på den fine framføringa, og trettenåringen angra ikkje at han hadde blitt med mamma på fest.

Når han i tillegg fekk “meldareksemplar” av serien til Robert Muchamore; Kokainkongen, Flukta og Rekrutten så var det ein lykkeleg gut som tok trikken heim saman med mammaen sin.

Fin fest!

Gamaldags jul

Eg fell i stavar over dette. Madickens jul er så nydeleg, så trist og så fin. Snille Abbe, som kjøper julegåve til den forfylla faren sin og ikkje får noko tilbake. Elisabeth som rir på sleden til ein gamal gubbe, og såvidt kjem heim til jul. Julelysa, sangane, Alva som ordnar alt og pappa som hentar tre.

Finn fram lommetørkleet, set av ein liten halvtime og kos deg med dette.

Meir snop: Nougattrøflar med rom

Kva gir ein til den som har alt?

Noko å ha det i, var svaret før. Men det er vel grenser for kor mange vesker, koffertar og sekkar ein kan ha? Eg likar å gi bort gåver som ein kan spise opp. Skuffer og skap er fulle av ting vi ikkje brukar, då er det betre med gåver som ein kan nyte. I dag serverer eg ei spiseleg julegåve; nougattrøflar. Dei lagar eg med marsipan, valnøtter og nougat som du får kjøpt ferdig på velassorterte matbutikkar som Meny og Ica.

Valnøttene kan du droppe viss du skal gi trøflane til nokon som er allergiske. Eg brukar også rom i trøflane. Viss du skal gje dei til fråhaldsfolk eller barnefamiliar kan du bytte ut romen med litt essens.

Halve moroa med spiselege gåver er å pakke dei pent inn.

Nougattrøflane kan du legge på ei skål som du pakkar inn i cellofan, eller du kan ha dei i ein cellofanpose.

Dei kan du få kjøpt på nettet, men eg forhandla meg til å få kjøpe nokre slike i ein tebutikk.

Eg trengte noko å stabilisere massen med, og då brukte eg sibaskjeks. Dei held på fukt, og gir litt grovare tekstur til massen. Du kan også bruke andre typer grove kjeks.

Nougattrøflar

 125 g marsipan

100 g nougat

50 g valnøtter

50 g grove kjeks, eg brukte vanlege sibas-kjeks

2 ss kakaopulver

1-2 ss rom eller 2-3 dropar romessens og 1-2 ss eplejuice

 Kakaopulver eller strøssel til pynt

 Grovhakk marsipan, nougat og valnøtter, og ha det i ei matmølle saman med 2 ss kakaopulver. Køyr det glatt. Ha i kjeksa litt og litt til massen får passe konsistens. Ha i det våte til slutt, litt og litt. Blir det for blautt kan du ha i eit kjeks eller to til.

 Ha massen i ei skål, og set den kaldt ein times tid. Ta fram eit kulejern eller ei rund og fin teskei, og form massen til passe store kuler. Vil du rulle dei i strøssel, så gjer det med ein gong. Vil du rulle dei i kakaopulver så la dei ligge på eit fat med plast over i kjøleskapet ein time før du rullar dei i kakao.

Oppbevar nougattrøflane kaldt og mørkt. Server dei med ein sterk kopp kaffe eller ein kopp earl grey-te.

Smør og anna feitt

“I år dropper jeg julekakene”, sa ei i den ytre delen av kretsen min. Ho fekk ikkje tak i smør.

Eg er oppvaksen med ei salig blanding av smør og margarin. Hos bestemor i underetasjen var det meierismør. Ho hadde skåla med brunt lok ståande inni benken, og det var alltid passe mjukt.

Når vi ungane aula rundt frukostbordet til besteforeldra tok bestefar min ei fårepølseskive, la inni ein klatt med smør og putta i munnen på oss. Eg huskar framleis at bestemor vaska smøret når ho skulle fylle lefser, då ville ho ikkje ha for salt smør.

Mor mi var meir på margarin. På spiskammerset sto det esker med ti “kleppar” med Per margarin frå samvirkelaget. Det var smelta til middag, og ho smuldra det inn i bolledeigen til dei beste bollane i verda.

No er det eine heilt feil og det andre uoppnåeleg. Margarin har blitt den store, stygge ulven. Det er så gale at sjølv om det ikkje er smør å oppdrive så vurderer ikkje folk ein gong å bake julekaker med margarin, sjølv om det reint baketeknisk gjev eit veldig godt resultat. Smør er det einaste som går an, men til nød kan ein vurdere Bremykt.

Men kvifor har margarin så dårleg rykte? Margarin kom på marknaden som ei smørerstatning. Keisar Napoleon III utlyste ein konkurranse om å lage den beste smørerstatninga for hæren sin, og Hippolyte Mège-Mouriès fann opp margarinen. Margarin vart patentert i 1869, og allereie i 1876 var produksjonen i full gang i Norge.

For å få planteoljane som margarinen er laga av faste ved romtemperatur, må dei herdast. Fram til midt på nittitalet gjorde denne herdinga at margarinen inneheldt store mengder transfeittsyrer. Etter kvart vart marknadspresset så stort at industrien gjorde om på produksjonsmetodane sine, og no inneheld margarin svært små mengder transfeitt.

Dette gjer at margarin har blitt mindre usunn i løpet at dei siste 15 åra. Hovudbestanddelen er planteoljar som har gjennomgått ei kjemisk behandling slik at smeltetemperatur og ryketemperatur er nøye justert. Som regel vert margarin farga gulaktig med karoten eller betakaroten.

I dei fleste margarintypar inngår det eit større eller mindre volum av palmeolje. Palmeolje er omstridt av to grunnar. For det første er det ei metta feittype, omtrent som smør. Feitt kan vere einumetta, fleirumetta eller metta, og fleirumetta er definitivt den beste reint helsemessig. Når det gjeld kva feittype det er snakk om, så er palmeolje ikkje verre enn smør. Ein annan planteolje som har ein høg andel metta feitt er kokosolje.

Den andre grunnen til at palmeolje er omstridt er at produksjonen av den foregår på ein måte som er ganske røff for miljøet. Palmeoljeproduksjon er ein enkel måte å tene pengar på i tropiske strøk, og særleg i søraust-Asia har mykje regnskog og anna areal som har blitt brukt av urinnvånarar blitt anektert og brukt til å dyrke oljepalmetre. Palmeolje er naturleg rikt på betakaroten.

At ein har innvendingar mot palmeolje av miljømessige grunnar forstår eg. Men å avvise palmeolje på eit ernæringsteknisk grunnlag syns eg er noko søkt. Dei same personane som avviser palmeolje omfamnar ofte kokosfeitt og meierismør, som langt på veg har den same ernæringsmessige belastninga på menneskekroppen med ein stor andel metta feittsyrer.

Palmeolje i margarin og andre matvarer står ofte lista opp som ingredens under namnet “vegetabilsk fett”. Difor er det vanskeleg å identifisere. Men du kan gå ut frå at når det står “vegetabilsk fett” utan andre presiseringar inneheld produktet palmeolje. Etter mitt syn bør ein då gjere ei miljømessig vurdering, om ein vil spise produktet eller ikkje. Å avvise palmeolje av helsemessige grunnar syns eg er inkonsekvent, viss ein samstundes aksepterer kokosolje og smør.

Her i huset er vi så rampete at vi har ein “klepp” med melange i kjøleskapsdøra. No i desse smørfrie tider har den kome vel med, hovudsakleg til steiking og i sausar. Men Meny på Ringnes senter hadde smør i går, så no har eg to kilo (!!!) til julebaksten. Så sjølv i år vert det politisk korrekte julekaker her hos oss.

Men eg avviser ikkje margarin, fast margarin gjev eit godt resultat i all bakst, langt betre resultat enn mjuk margarin(soyamargarin) i småkaker og anna presisjonsbakst. Mjuk margarin fungerer godt i gjærbakst og formkaker/langpannekaker.

Salt julesnop

Eg har sett på mange oppskrifter på spiselege julegåver, og mykje av dette er veldig søte greier. Når jula er på det mest intense får eg ofte behov for noko salt, og det må vere noko anna enn ribbe og medister.

Desse små ostesnacksbitane vart redninga for meg. Ostesnacksbitane kan lagast med ulike typar fast ost. Eg hadde cheddar i kjøleskapet, men dei blir også gode med jarlsberg, gruyére eller pecorino. Fasongen på ostesnacksbitane kan variere, eg brukte ein sirupsnittkuttar for å få fine, taggete kantar. Ikkje lag dei for store, dette skal vere snacks, ikkje kjeks som tilbehør. Du kan også lage stenger av denne deigen, og drysse litt ekstra ost på. Då blir dei fine til suppe eller som eit alternativ til saltstenger eller grissini.

 I denne oppskrifta har eg brukt røykt paprika. Det er paprikapulver som har ein distinkt røyksmak. Eg har ikkje funne det i Norge, men eg er fæl til å raide hyllene i finare matbutikkar når eg er i utlandet, og på den måten fekk eg ein boks med meg heim. Dersom du er i utlandet kan du gjere det same, viss ikkje kan du bruke litt cayennepeppar blanda med vanleg paprikapulver. Du kan også få tak i røykt paprika på nettet. Slik gjorde eg det:

Ostesnacksbitar

100 g kveitemjøl

50 g smør

50 g riven vellagra ost, eg brukte cheddar

1/2 ts salt

1/2 ts bakepulver

1/2 ts røykt paprikapulver eller vanleg blanda med ørlite cayennepeppar

Litt grovmalt peppar

2-3 ss kaldt vatn

Eit egg til pensling

Set omnen på 210 grader.

Ha mjøl og smør i ei matmølle. Køyr det til ein grynete masse. Ha i osten, og køyr den inn saman med salt, bakepulver, paprika og peppar. Ha i vatn litt og litt, til massen har samla seg rundt midtstolpen i matmølla. Ta deigen ut, form den til ein tallerken og set den kaldt ein time.

Kjevle den ut til ca. 1/2 cm tjukkleik.  Kutt den i passe store bitar, og legg dei over på ei bakeplate dekt med bakepapir. Pensle dei med samanpiska egg, og steik dei i 12-15 minutt, til dei er passe gyldne og sprø.

La ostesnacksbitane kolne på ei rist før du pakkar dei pent inn.